КПА актуарлық практика стандарты № 4

«Зейнетақы міндеттемелерін өлшеу және зейнетақы жоспары бойынша шығындарды немесе жарналарды айқындау»

КПА актуарлық практика стандарты, Actuarial Standard of Practice No. 4 «Measuring Pension Obligations and Determining Pension Plan Costs or Contributions», Actuarial Standards Board (ASB, АҚШ) негізінде әзірленген.

Осы құжат аталған дереккөздің кәсіби аудармасы және Қазақстан Актуарийлер Палатасының (КПА) мақсаттары үшін бейімделуі болып табылады. Сәйкессіздіктер болған жағдайда КПА бекіткен мәтін ресми болып саналады.

Актуарлық практика стандарты № 4

Қайта қаралған редакция

Зейнетақы міндеттемелерін өлшеу және зейнетақы жоспары бойынша шығындарды немесе жарналарды айқындау

Актуарлық стандарттар жөніндегі кеңестің (ASB) Зейнетақылар жөніндегі комитеті әзірлеген

Актуарлық стандарттар жөніндегі кеңес (ASB) 2021 жылдың желтоқсанында қабылдады

Құжат № 205

МАЗМҰНЫ

Сүйемелдеуші меморандум

ПРАКТИКА СТАНДАРТЫ

Бөлім 1. Мақсаты, қолданылу аясы, өзара сілтемелер және күшіне ену күні

1.1 Мақсаты
1.2 Қолданылу аясы
1.3 Өзара сілтемелер
1.4 Күшіне ену күні

Бөлім 2. Анықтамалар

2.1 Актуарлық жинақталған міндеттеме (actuarial accrued liability)
2.2 Актуарлық шығынды есептеу әдісі (actuarial cost method)
2.3 Актуарлық келтірілген құн (actuarial present value)
2.4 Болжамды төлемдердің актуарлық келтірілген құны (actuarial present value of projected benefits)
2.5 Актуарлық бағалау (actuarial valuation)
2.6 Актуарлық тұрғыда айқындалған жарна (actuarially determined contribution)
2.7 Амортизация әдісі (amortization method)
2.8 Жарналарды бөлу рәсімі (contribution allocation procedure)
2.9 Шығындарды бөлу рәсімі (cost allocation procedure)
2.10 Шығыстар (expenses)
2.11 Қаржыландыру жағдайы (funded status)
2.12 Қаржыландыру мақсаттары үшін бағалау (funding valuation)
2.13 Пайдалар мен залалдарды талдау (gain and loss analysis)
2.14 Пайданы дереу тану арқылы актуарлық шығынды есептеу әдісі (immediate gain actuarial cost method)
2.15 Нарықпен үйлесімді келтірілген құн (market-consistent present value)
2.16 Өлшеу күні (measurement date)
2.17 Қалыпты құн (normal cost)
2.18 Нәтижені тегістеу әдісі (output smoothing method)
2.19 Қатысушы (participant)
2.20 Кезеңдік шығын (periodic cost)
2.21 Жоспар ережелері (plan provisions)
2.22 Өзге тарап белгілеген ұйғарылған допущение немесе әдіс (prescribed assumption or method set by another party)
2.23 Құқықпен белгіленген ұйғарылған допущение немесе әдіс (prescribed assumption or method set by law)
2.24 Пайданы бөлу арқылы актуарлық шығынды есептеу әдісі (spread gain actuarial cost method)

Бөлім 3. Мәселелерді талдау және ұсынылатын практикалар

3.1 Жалпы ережелер
3.2 Жалпы рәсімдер
3.3 Өлшеу мақсаты
3.4 Өлшеу күніне байланысты пайымдаулар
3.5 Жоспар ережелері
3.6 Деректер
3.7 Принципалдан алынатын өзге ақпарат
3.8 Допущениелер
3.9 Жинақталған немесе кепілдендірілген төлемдер құнын өлшеу
3.10 Нарықпен үйлесімді келтірілген құндар
3.11 Дефолт тәуекелі төмен міндеттемелер өлшемі
3.12 Активтер мен міндеттемелерді өлшеу арасындағы өзара байланыс
3.13 Актуарлық шығынды есептеу әдісі
3.14 Амортизация әдісі
3.15 Активтерді бағалау әдісі
3.16 Нәтижені тегістеу әдісі
3.17 Бөлу рәсімі
3.18 Жарналарды бөлу рәсімінің және төлемдерді жүзеге асырудың үйлесімділігі
3.19 Жарналарды бөлу рәсімінің немесе қаржыландыру саясатының салдары
3.20 Жарналардың кешігуі
3.21 Негізделген актуарлық тұрғыда айқындалған жарна
3.22 Пайдалар мен залалдарды талдау
3.23 Құбылмалылық
3.24 Актуарий таңдамаған допущениелер мен әдістерді бағалау
3.25 Жуықтаулар мен бағалаулар
3.26 Құжаттау

Бөлім 4. Хабарламалар және ақпаратты ашу

4.1 Актуарлық есепте міндетті түрде ашу
4.2 Актуарий таңдамаған допущениелер немесе әдістер туралы актуарлық есепте ашу
4.3 Актуарлық есепте қосымша ашу
4.4 Құпия ақпарат

ҚОСЫМША

Қосымша. Талқылауға арналған үшінші жобаға түсіндірмелер және оларға жауаптар

СҮЙЕМЕЛДЕУШІ МЕМОРАНДУМ

2021 жылдың желтоқсаны

КІМГЕ: қызметі Актуарлық стандарттар жөніндегі кеңестің практика стандарттарымен реттелетін актуарлық ұйымдардың мүшелеріне және зейнетақы міндеттемелерін өлшеуге және зейнетақы жоспарлары бойынша шығындарды немесе жарналарды айқындауға мүдделі өзге де тұлғаларға

КІМНЕН: Актуарлық стандарттар жөніндегі кеңес (ASB)

ТАҚЫРЫП: Актуарлық практика стандарты (ASOP) № 4

Осы құжат «Зейнетақы міндеттемелерін өлшеу және зейнетақы жоспары бойынша шығындарды немесе жарналарды айқындау» актуарлық практика стандарты № 4-тің қайта қаралған редакциясын қамтиды.

Стандарттың тарихы

Актуарлық стандарттар жөніндегі кеңес (ASB) зейнетақы міндеттемелерін және зейнеткерлерге топтық төлемдер бойынша міндеттемелерді өлшеу жөнінде төменде келтірілген актуарлық практика стандарттарының (ASOP) сериясы арқылы басшылық нұсқауларды береді.

«Зейнетақы міндеттемелерін өлшеу және зейнетақы жоспары бойынша шығындарды немесе жарналарды айқындау» актуарлық практика стандарты № 4 (ASOP No. 4, Measuring Pension Obligations and Determining Pension Plan Costs or Contributions);
«Зейнеткерлерге топтық төлемдер бойынша міндеттемелерді өлшеу және зейнеткерлерге топтық төлемдер бағдарламасы бойынша кезеңдік шығындарды немесе актуарлық тұрғыда айқындалған жарналарды айқындау» актуарлық практика стандарты № 6 (ASOP No. 6, Measuring Retiree Group Benefits Obligations and Determining Retiree Group Benefits Program Periodic Costs or Actuarially Determined Contributions);
«Зейнетақы міндеттемелерін өлшеу үшін экономикалық допущениелерді таңдау» актуарлық практика стандарты № 27 (ASOP No. 27, Selection of Economic Assumptions for Measuring Pension Obligations);
«Зейнетақы міндеттемелерін өлшеу үшін демографиялық және өзге де экономикалық емес допущениелерді таңдау» актуарлық практика стандарты № 35 (ASOP No. 35, Selection of Demographic and Other Noneconomic Assumptions for Measuring Pension Obligations);
«Зейнетақы жоспарларын актуарлық бағалау үшін активтерді бағалау әдістерін таңдау және қолдану» актуарлық практика стандарты № 44 (ASOP No. 44, Selection and Use of Asset Valuation Methods for Pension Valuations); және
«Зейнетақы міндеттемелерін өлшеуге және зейнетақы жоспары бойынша жарналарды айқындауға байланысты тәуекелді бағалау және ашу» актуарлық практика стандарты № 51 (ASOP No. 51, Assessment and Disclosure of Risk Associated with Measuring Pension Obligations and Determining Pension Plan Contributions).

Актуарлық практика стандарты № 4-тің алдыңғы редакциясы 2013 жылдың желтоқсанында шығарылды.

Актуарлық практика стандарттарындағы өзгерістер туралы нақты сұраныстарға және мемлекеттік зейнетақы жоспарларына байланысты өзге де қызметке жауап ретінде ASB 2014 жылдың шілдесінде «Актуарлық практика стандарттары және мемлекеттік зейнетақы жоспарларын қаржыландыру мен есепке алу» тақырыбы бойынша Түсіндірмелерге сұрау жариялады. ASB-нің ықтимал іс-әрекеттерінің кең ауқымын қамтыған 50-ден астам түсіндірме хаты алынды. 2014 жылдың желтоқсанында ASB Зейнетақылар жөніндегі мақсатты топ құрды және оған осы түсіндірмелерді, сондай-ақ ASB-нің одан арғы қадамдарына қатысты ұсыныстар әзірлеу үшін өзге де тиісті есептер мен материалдарды қарауды тапсырды. 2015 жылдың шілдесінде ASB мемлекеттік жоспарларға қатысты актуарлық жұмысқа қолданылатын актуарлық практика стандарттары бойынша көпшілік тыңдау өткізді. Зейнетақылар жөніндегі мақсатты топ өз есебін ASB-ге 2016 жылдың ақпанында ұсынды. Есеп зейнетақы практикасының барлық салаларына қолданылатын актуарлық практика стандарттарына өзгерістер енгізу жөніндегі ұсыныстарды қамтыды. 2016 жылдың маусымында ASB Зейнетақылар жөніндегі мақсатты топтың ұсыныстарын іске асыру үшін ASB рәсімдеріне сәйкес өзінің Зейнетақылар жөніндегі комитетіне актуарлық практика стандарттарына тиісті өзгерістер әзірлеуді тапсырды.

Зейнетақылар жөніндегі мақсатты топ жасаған ұсыныстардың бірі қаржыландыру мақсаттары үшін орындалатын зейнетақы жоспарларын барлық актуарлық бағалаулар үшін төлем қабілеттілігі құнын (solvency value) есептеу және ашу болды. Осы ұсынысқа жауап ретінде талқылауға арналған бірінші жобаға инвестициялық тәуекелді дефизанстау өлшемін (investment risk defeasement measure) есептеу және ашу қосылды, ал талқылауға арналған екінші және үшінші жобаларға, сондай-ақ осы қорытынды редакцияға дефолт тәуекелі төмен міндеттемелер өлшемі (low-default-risk obligation measure) қосылды. ASB осы өлшемді есептеу және ашу болжамды пайдаланушыға зейнетақы жоспарының қаржыландыру жағдайы туралы тиісті және пайдалы ақпарат беретінін пайымдайды. Осы қосымша өлшемді есептеу және ашу оның зейнетақы жоспары міндеттемелерінің «дұрыс» өлшемі болып табылатынын көрсетуді мақсат етпейді. Дегенмен, ASB бұл қосымша ашу жоспарды қаржыландыру жағдайын неғұрлым толық бағалауды қамтамасыз ететінін және өлшеу күніне қарай қатысушылар тапқан төлемдердің қамтамасыз етілуі туралы қосымша ақпарат беретінін пайымдайды.

Талқылауға арналған бірінші жоба

Талқылауға арналған бірінші жоба 2018 жылдың наурызында түсіндірмелерді ұсынудың соңғы мерзімі 2018 жылдың 31 шілдесі болып бекітілді. Талқылауға арналған екінші жобада көрсетілген өзгерістер енгізілген кезде алпыс жеті түсіндірме хаты алынып, қаралды.

Талқылауға арналған екінші жоба

Талқылауға арналған екінші жоба 2019 жылдың желтоқсанында түсіндірмелерді ұсынудың соңғы мерзімі 2020 жылдың 31 шілдесі болып бекітілді. Талқылауға арналған үшінші жобада көрсетілген өзгерістер енгізілген кезде он тоғыз түсіндірме хаты алынып, қаралды.

Талқылауға арналған үшінші жоба

Талқылауға арналған үшінші жоба 2021 жылдың маусымында түсіндірмелерді ұсынудың соңғы мерзімі 2021 жылдың 15 қазаны болып бекітілді. Актуарлық практика стандартының қорытынды редакциясында көрсетілген өзгерістер енгізілген кезде жеті түсіндірме хаты алынып, қаралды.

Талқылауға арналған үшінші жобамен салыстырғандағы елеулі өзгерістер

Талқылауға арналған үшінші жобамен салыстырғанда енгізілген елеулі өзгерістер төменде қысқаша баяндалған. Оқылуын, айқындығын немесе үйлесімділігін жақсарту үшін қосымша өзгерістер енгізілді.

«Жалпы рәсімдер» 3.2-Бөліміне зейнетақы міндеттемелерін өлшеу, кезеңдік шығындарды айқындау немесе актуарлық тұрғыда айқындалған жарналарды айқындау кезінде модельдер жөніндегі басшылық нұсқаулар үшін актуарийге «Модельдеу» актуарлық практика стандарты № 56-ға (ASOP No. 56, Modeling) жүгінуді ұйғаратын мәтін қосылды. Бұдан басқа, 4.1-Бөлімдегі актуарлық практика стандарттарының тізбесі енді № 56 актуарлық практика стандартын қамтиды.
«Дефолт тәуекелі төмен міндеттемелер өлшемі» 3.11-Бөлімі міндеттемелер өлшемі мақсаттары үшін актуарийге жоспар активтерін тіркелген кірісі бар және дефолт тәуекелі төмен бағалы қағаздарға инвестициялаудың болашақта жүзеге асырылуы күтілетін төлемдер құрылымына әсерін (ол болған жағдайда), мысалы өзгермелі аннуитеті бар жоспарда (variable annuity plan), есепке алу мүмкіндігін қарастыруы керек екендігін көрсету арқылы нақтыланды.

Қолданыстағы актуарлық практика стандартымен салыстырғандағы елеулі өзгерістер

Актуарлық практика стандарты № 4-тің 2013 жылдың желтоқсанында қабылданған редакциясымен салыстырғандағы елеулі өзгерістер мыналарды қамтиды:

«Жоспар міндеттемелеріне» (plan obligations) барлық сілтемелер үйлесімділік үшін «зейнетақы міндеттемелеріне» (pension obligations) өзгертілді.
«Актуарлық допущениелерге» (actuarial assumptions) барлық сілтемелер үйлесімділік үшін «допущениелерге» (assumptions) өзгертілді.
«Қолданылу аясы» 1.2-Бөлімі актуарий нәтижені тегістеу әдісін таңдаған жағдайда және допущение немесе әдіс актуариймен таңдалмаған жағдайда стандарттың қолданылуын нақтылау үшін кеңейтілді.
«Жарналарды бөлу рәсімін айқындау» 2.8-Бөлімі жарналарды бөлу рәсімі — жоспар үшін бір немесе бірнеше актуарлық тұрғыда айқындалған жарнаны айқындайтын рәсім екендігін көрсету арқылы нақтыланды.
«Қаржыландыру мақсаттары үшін бағалау» 2.12-Бөлімі 3-Бөлімде басшылық нұсқаулардың қосылуына байланысты қосылды.
«Пайдалар мен залалдарды талдау» 2.13-Бөлімі 3.22-Бөлімде басшылық нұсқаулардың қосылуына байланысты қосылды.
«Нәтижені тегістеу әдісі» 2.18-Бөлімі осы стандарттың мақсаттары үшін активтерді бағалау әдісі нәтижені тегістеу әдісі болып табылмайтынын көрсету арқылы нақтыланды.
«Жалпы рәсімдер» 3.2-Бөлімі 3.11 «Дефолт тәуекелі төмен міндеттемелер өлшемі»; 3.14 «Амортизация әдістері»; 3.16 «Нәтижені тегістеу әдісі»; 3.19 «Жарналарды бөлу рәсімінің немесе қаржыландыру саясатының салдары»; 3.20 «Жарналардың кешігуі»; 3.21 «Негізделген актуарлық тұрғыда айқындалған жарна»; 3.22 «Пайдалар мен залалдарды талдау»; 3.24 «Актуарий таңдамаған допущениелер мен әдістерді бағалау»; және 3.25 «Жуықтаулар мен бағалаулар»; және 3.26 «Құжаттау» Бөлімдеріне нақты сілтемелерді қосумен қайта қаралды. Бұдан басқа, 3-Бөлімнің ішкі бөлімдері қайта реттеліп, қайта нөмірленді.
«Белгісіздік немесе тәуекел» 3.3.2-Бөліміндегі басшылық нұсқаулар тек тиісті актуарлық практика стандарттарына сілтеме жасайтындай етіп қайта қаралды.
3.8-Бөлімнің тақырыбы «Актуарлық допущениелер» деген сөзден «Допущениелер» дегенге өзгертілді. Бұл бөлім допущениелерді таңдауға қатысты қосымша басшылық нұсқаулар беру үшін кеңейтілді. Бұдан басқа, елеулі ауытқудың болмауы туралы талаптан жасалатын ерекшеліктер енді № 51 актуарлық практика стандартына сәйкес тәуекелді бағалау үшін балама допущениелер пайдаланылатын жағдайды қамтиды. 3.8-Бөлім сондай-ақ айқындық үшін қайта қаралды.
«Дефолт тәуекелі төмен міндеттемелер өлшемі» 3.11-Бөлімі актуарий қаржыландыру мақсаттары үшін бағалауды орындаған кезде осы өлшемді есептеуге қатысты басшылық нұсқаулар беру үшін қосылды.
«Амортизация әдістері» 3.14-Бөлімі амортизация әдістерін таңдау жөнінде басшылық нұсқаулар беру үшін қосылды.
«Нәтижені тегістеу әдістері» 3.16-Бөлімі нәтижені тегістеу әдістерін таңдау жөнінде басшылық нұсқаулар беру үшін қосылды.
«Бөлу рәсімі» 3.17-Бөлімі (бұрынғы 3.14) шығындарды бөлу рәсімін немесе жарналарды бөлу рәсімін таңдауға қатысты қосымша басшылық нұсқаулар беру үшін кеңейтілді.
«Жарналарды бөлу рәсімінің немесе қаржыландыру саясатының салдары» 3.14.2-Бөлімі (қазір 3.19) актуарий қаржыландыру мақсаттары үшін бағалауды орындаған сайын актуарийге осындай салдарларды бағалау керек деген талаптан жасалатын ерекшеліктерді жою үшін өзгертілді.
«Жарналардың кешігуі» 3.20-Бөлімі актуарлық тұрғыда айқындалған жарнаны есептеу және өлшеу күні мен жарналардың нақты жүзеге асырылуы күтілетін сәт арасында уақыттың өтуі жөнінде басшылық нұсқаулар беру үшін қосылды.
«Негізделген актуарлық тұрғыда айқындалған жарна» 3.21-Бөлімі құқықпен белгіленген ұйғарылған допущениені немесе әдісті қамтымайтын қаржыландыру мақсаттары үшін бағалауды орындау жөнінде қосымша басшылық нұсқаулар беру үшін қосылды.
«Пайдалар мен залалдарды талдау» 3.22-Бөлімі қаржыландыру мақсаттары үшін бағалауды орындау кезінде пайдалар мен залалдарды талдауды жүргізуге қатысты басшылық нұсқаулар беру үшін қосылды.
«Құбылмалылық» 3.16-Бөлімі (қазір 3.23-Бөлім) ықтимал экономикалық және демографиялық құбылмалылықты талдайтын актуарийге қосымша басшылық нұсқаулар үшін № 51 актуарлық практика стандартына жүгінуді ұйғаратындай етіп өзгертілді.
«Құжаттау» 3.26-Бөлімі осы актуарлық практика стандартының қолданылу аясындағы жұмысты құжаттау жөнінде басшылық нұсқаулар беру үшін қосылды.
«Хабарламаларға қойылатын талаптар» 4.1-Бөлімі «Актуарлық есепте міндетті түрде ашу» деп қайта аталды, ақпаратты ашуға қатысты қосымша басшылық нұсқаулар беру үшін кеңейтілді және 3-Бөлімдегі басшылық нұсқаулардың ретіне сәйкес болатындай етіп қайта реттелді.

ASB осы стандартты қабылдау үшін 2021 жылдың желтоқсанында дауыс берді.

ASB Зейнетақылар жөніндегі комитеті

Дэвид Т. Кауш (David T. Kausch), Төраға


Бенджамин П. Эблин (Benjamin P. Ablin)	Говард А. Фрейдин (Howard A. Freidin)
Сара Э. Дам (Sarah E. Dam)	Стивен Т. Макэлхейни (Stephen T. McElhaney)
Стейси А. Дэй (Stacey A. Day)	Кит Л. Николс (Keith L. Nichols)
Марк Т. Данган (Mark T. Dungan)	Мэтью М. Смит (Matthew M. Smith)
Джули М. Фергюсон (Julie M. Ferguson)

Актуарлық стандарттар жөніндегі кеңес

Даррелл Д. Кнапп (Darrell D. Knapp), Төраға


Элизабет К. Брилл (Elizabeth K. Brill)	Канде Дж. Олсен (Cande J. Olsen)
Роберт М. Дамлер (Robert M. Damler)	Кэтлин А. Райли (Kathleen A. Riley)
Кевин М. Дайк (Kevin M. Dyke)	Джуди К. Стромбэк (Judy K. Stromback)
Дэвид Э. Неве (David E. Neve)	Патрик Б. Вудс (Patrick B. Woods)

Актуарлық стандарттар жөніндегі кеңес (ASB) актуарлық практика стандарттарын (ASOP) әзірлеу және жариялау арқылы Америка Құрама Штаттарында тиісті актуарлық практика стандарттарын белгілейді. Бұл актуарлық практика стандарттары актуарийдің актуарлық қызметтер көрсету кезінде ұстануы тиіс рәсімдерді сипаттайды және актуарий осы қызметтердің нәтижелері туралы хабарлаған кезде нені ашуы тиіс екендігін айқындайды.

КПА ескертпесі. Осы құжат КПА мақсаттары үшін ASB стандартының бейімделуі болып табылады. АҚШ-тың органдарына, заңнамасына және нормативтік актілеріне сілтемелер (ERISA, ASC 715, АҚШ-тың қазынашылық облигациялары және т.б.) бастапқы материалға сілтемелер ретінде сақталған; Қазақстан Республикасының юрисдикциясында қолданылған кезде Қазақстан Республикасының қолданыстағы құқығын және КПА бекіткен стандарттарды басшылыққа алу қажет.

АКТУАРЛЫҚ ПРАКТИКА СТАНДАРТЫ № 4

ЗЕЙНЕТАҚЫ МІНДЕТТЕМЕЛЕРІН ӨЛШЕУ ЖӘНЕ ЗЕЙНЕТАҚЫ ЖОСПАРЫ БОЙЫНША ШЫҒЫНДАРДЫ НЕМЕСЕ ЖАРНАЛАРДЫ АЙҚЫНДАУ

ПРАКТИКА СТАНДАРТЫ

Бөлім 1. Мақсаты, қолданылу аясы, өзара сілтемелер және күшіне ену күні

1.1 Мақсаты. Осы актуарлық практика стандарты (ASOP, немесе стандарт) актуарийлерге белгіленген төлемдері бар зейнетақы жоспары бойынша міндеттемелерді (осы стандартта «жоспар» немесе «зейнетақы жоспары» деп те аталатын) өлшеуге және осындай жоспарлар үшін кезеңдік шығындарды немесе актуарлық тұрғыда айқындалған жарналарды айқындауға қатысты актуарлық қызметтер көрсету кезінде басшылық нұсқаулар береді. Өзге актуарлық практика стандарттары допущениелерді, активтерді бағалау әдістерін және тәуекелді бағалауды реттейді. Осы стандарт шығындарды бөлу рәсімдерін және жарналарды бөлу рәсімдерін қоса алғанда, өлшеудің неғұрлым кең мәселелерін реттейді. Осы стандарт зейнетақы жоспарын актуарлық бағалаудың барлық элементтерін үйлестіру және ықпалдастыру жөнінде басшылық нұсқаулар береді.

1.2 Қолданылу аясы. Осы стандарт актуарийлерге зейнетақы жоспарына байланысты мынадай міндеттерге қатысты актуарлық қызметтер көрсету кезінде қолданылады:

a. зейнетақы міндеттемелерін өлшеу, мысалы қаржыландыру жағдайын айқындау, жоспарды тоқтату кезінде төлем қабілеттілігін бағалау, нарықтық өлшеулер және төлемдер туралы ережелерді бағалау мақсаттары үшін өлшеулер;

b. зейнетақы міндеттемелерінің құнын уақыт кезеңдеріне жатқызу, мысалы актуарлық тұрғыда айқындалған жарналар, кезеңдік шығындар және жоспардағы ықтимал өзгерістер үшін актуарлық тұрғыда айқындалған жарналарды немесе кезеңдік шығындарды бағалаулар;

c. жоспар үшін кезеңдік шығындарды айқындау үшін пайдаланылатын шығындарды бөлу рәсімін әзірлеу;

d. жоспар үшін актуарлық тұрғыда айқындалған жарналарды айқындау үшін пайдаланылатын жарналарды бөлу рәсімін әзірлеу;

e. шығындар немесе жарналардың берілген деңгейлерімен қамтамасыз етілетін төлемдердің түрлері мен деңгейлерін айқындау; және

f. зейнетақы міндеттемелерін, кезеңдік шығындарды немесе актуарлық тұрғыда айқындалған жарналарды, сондай-ақ ақша ағындарының болжамдары мен жоспарды қаржыландыру жағдайының болжамдары сияқты өзге де байланысты өлшеулерді болжау.

Осы стандарттың мәтінінде допущениелерді, актуарлық шығынды есептеу әдістерін, активтерді бағалау әдістерін, амортизация әдістерін және нәтижені тегістеу әдістерін таңдауға кез келген сілтеме сонымен қатар допущениелерді, актуарлық шығынды есептеу әдістерін, активтерді бағалау әдістерін, амортизация әдістерін және нәтижені тегістеу әдістерін таңдау жөнінде кеңес беруді де қамтиды. Бұдан басқа, шығындарды бөлу рәсімін немесе жарналарды бөлу рәсімін әзірлеуге немесе өзгертуге кез келген сілтеме шығындарды бөлу рәсімін немесе жарналарды бөлу рәсімін әзірлеу немесе өзгерту жөнінде кеңес беруді де қамтиды.

«Зейнетақы міндеттемелерін өлшеу үшін экономикалық допущениелерді таңдау» актуарлық практика стандарты № 27 және «Зейнетақы міндеттемелерін өлшеу үшін демографиялық және өзге де экономикалық емес допущениелерді таңдау» актуарлық практика стандарты № 35 допущениелерге қатысты басшылық нұсқаулар береді. «Зейнетақы жоспарларын актуарлық бағалау үшін активтерді бағалау әдістерін таңдау және қолдану» актуарлық практика стандарты № 44 активтерді бағалау әдістеріне қатысты басшылық нұсқаулар береді. Осы актуарлық практика стандартының басшылық нұсқаулары мен жоғарыда аталған актуарлық практика стандарттарының кез келгенінің басшылық нұсқаулары арасында қайшылық болған жағдайда осы стандарт басым күшке ие болады.

Осы стандарт «Әлеуметтік сақтандыру» актуарлық практика стандарты № 32-нің 1.2 «Қолданылу аясы» Бөлімінде сипатталғандай, төлемдердің жеке есептеулеріне, төлемдер туралы жеке анықтамаларды бағалауға, аннуитеттердің бағасын белгілеуге, дискриминацияға тексеруге және әлеуметтік сақтандыру бағдарламаларына қатысты қызметтер көрсету кезінде актуарийлерге қолданылмайды (егер әлеуметтік сақтандыру туралы актуарлық практика стандарты осы стандартты қолдануды тікелей талап етпесе).

«Актуарлық хабарламалар» актуарлық практика стандарты № 41-де талқыланғандай, допущениені немесе әдісті актуарий таңдауы немесе өзге тарап таңдауы мүмкін. Осы стандартта актуарийден өзге тарап бұрыннан таңдаған допущениені немесе әдісті таңдауды талап етуді көздейтін ештеңе жоқ. Актуарий таңдамаған допущениені немесе әдісті пайдаланып актуарлық қызметтер көрсеткен кезде бағалауға және ақпаратты ашуға қатысты 3-Бөлім мен 4-Бөлімнің басшылық нұсқаулары қолданылады.

Осы стандарт актуарийден жоспар демеушісінің немесе өзге жарна салушы тұлғаның жоспарға белгіленген мерзімде жарналар салу қабілетін немесе дайындығын бағалауды талап етпейді.

Осы стандарт пен қолданыстағы құқық (заңдар, заңға тәуелді актілер және өзге де заңды міндетті актілер) арасында қайшылық болған жағдайда актуарий қолданыстағы құқықты сақтауы керек. Егер актуарий осы стандартта баяндалған басшылық нұсқаулардан қолданыстағы құқықты сақтау мақсатында немесе актуарий тиісті деп санайтын кез келген өзге себеппен ауытқыса, актуарийге 4-Бөлімге жүгіну керек.

1.3 Өзара сілтемелер. Осы стандарт өзге құжаттардың ережелеріне сілтеме жасаған кезде, мұндай сілтеме болашақта енгізілуі мүмкін өзгерістермен немесе жаңа редакциясымен көрсетілген құжаттарды, сондай-ақ оларды алмастыратын кез келген құжатты, ол қандай атаумен қабылданса да, қамтиды. Егер қандай да бір өзгертілген немесе жаңа редакцияда баяндалған құжат бастапқы көрсетілген құжаттан елеулі түрде ерекшеленсе, актуарийге осы стандарттың басшылық нұсқауларын олар қолданылатын және тиісті болатын шамада ескеру керек.

1.4 Күшіне ену күні. Осы стандарт мынадай критерийлерге сай келетін кез келген актуарлық есеп үшін күшіне енеді: (a) актуарлық есеп 2023 жылдың 15 ақпанында немесе осы күннен кейін шығарылған; және (b) актуарлық есептегі өлшеу күні 2023 жылдың 15 ақпанына немесе одан кейінгі күнге келеді.

Бөлім 2. Анықтамалар

Төменде келтірілген терминдер осы актуарлық практика стандартында пайдалану үшін айқындалған және стандарттың бүкіл мәтіні бойынша жуан шрифтпен ерекшеленген.

2.1 Актуарлық жинақталған міндеттеме (actuarial accrued liability). Болашақ қалыпты құндармен жабылмайтын, нақты актуарлық шығынды есептеу әдісіне сәйкес айқындалған болжамды төлемдердің (және шығыстардың, егер қолданылса) актуарлық келтірілген құнының бөлігі. Кейбір актуарлық шығынды есептеу әдістеріне сәйкес актуарлық жинақталған міндеттеме активтердің актуарлық құнына байланысты болады.

2.2 Актуарлық шығынды есептеу әдісі (actuarial cost method). Болжамды төлемдердің (және шығыстардың, егер қолданылса) актуарлық келтірілген құнын уақыт кезеңдеріне, әдетте қалыпты құн және актуарлық жинақталған міндеттеме түрінде жатқызу рәсімі. Осы стандарттың мақсаттары үшін бөлу әдісі («түскен сайын төле» әдісі, pay-as-you-go) актуарлық шығынды есептеу әдісі болып саналмайды.

2.3 Актуарлық келтірілген құн (actuarial present value). Берілген күнге қарай болашақ оқиғаларға қатысты нақты допущениелер жиынтығын, нарықтық немесе өзге бағалау деректерін бақылауларды не допущениелер мен бақылаулардың үйлесімін қолдану арқылы айқындалған, әртүрлі уақыт сәттерінде төленуге немесе алынуға жататын соманың немесе сомалар қатарының дисконтталған құны.

2.4 Болжамды төлемдердің актуарлық келтірілген құны (actuarial present value of projected benefits). Болашақ еңбек өтілі, жастың ұлғаюы және болжамды болашақ еңбекақы сияқты факторлардың әсерін ескере отырып, болашақта жүзеге асырылуы күтілетін төлемдердің актуарлық келтірілген құны (кейде «болашақ төлемдердің келтірілген құны», present value of future benefits деп аталады).

2.5 Актуарлық бағалау (actuarial valuation). Тиісті зейнетақы міндеттемелерін өлшеу және, қолданылған жағдайда, кезеңдік шығындарды немесе актуарлық тұрғыда айқындалған жарналарды айқындау.

2.6 Актуарлық тұрғыда айқындалған жарна (actuarially determined contribution). Актуарий жарналарды бөлу рәсімін пайдаланып айқындаған жоспарға ықтимал төлем. Ол жоспар демеушісі немесе өзге жарна салушы тұлға нақты төлейтін сомамен сәйкес келуі де, сәйкес келмеуі де мүмкін.

2.7 Амортизация әдісі (amortization method). Қаржыландырылмаған актуарлық жинақталған міндеттемені тану сомасын, мерзімдерін және құрылымын айқындау үшін жарналарды бөлу рәсімінің немесе шығындарды бөлу рәсімінің шеңберіндегі әдіс.

2.8 Жарналарды бөлу рәсімі (contribution allocation procedure). Жоспар үшін бір немесе бірнеше актуарлық тұрғыда айқындалған жарнаны айқындайтын рәсім. Рәсім актуарлық шығынды есептеу әдісін пайдаланады және активтерді бағалау әдісін, амортизация әдісін немесе нәтижені тегістеу әдісін пайдалануы мүмкін. Рәсім жалғыз мән, мысалы қалыпты құн қосу қаржыландырылмаған актуарлық жинақталған міндеттеме бойынша амортизациялық төлем, не мәндердің ауқымын, мысалы ERISA бойынша ең төменгі талап етілетін жарнадан салық салынатын базадан шегерілетін ең жоғары сомаға дейінгі ауқымды бере алады.

2.9 Шығындарды бөлу рәсімі (cost allocation procedure). Жоспар үшін кезеңдік шығынды айқындайтын рәсім (мысалы, бухгалтерлік есеп стандарттарына сәйкес таза кезеңдік зейнетақы шығынын айқындау рәсімі). Рәсім актуарлық шығынды есептеу әдісін пайдаланады және активтерді бағалау әдісін немесе амортизация әдісін пайдалануы мүмкін.

2.10 Шығыстар (expenses). Жоспар көтеретін немесе көтеруді болжайтын әкімшілік немесе инвестициялық комиссиялар не өзге де төлемдер.

2.11 Қаржыландыру жағдайы (funded status). Жоспар активтерінің нақты өлшемін зейнетақы міндеттемелерінің нақты өлшемімен кез келген салыстыру.

2.12 Қаржыландыру мақсаттары үшін бағалау (funding valuation). Актуарий орындаған және принципалдың жоспарға жарналарды айқындау немесе төлемдер туралы ережелерді қолдау үшін жарналардың берілген деңгейлерінің жеткіліктілігін бағалау мақсаттары үшін пайдалануына арналған зейнетақы міндеттемелерін өлшеу немесе ақша ағынының болжамы.

2.13 Пайдалар мен залалдарды талдау (gain and loss analysis). Допущениелер жиынтығына негізделген күтілетін тәжірибе мен нақты тәжірибе арасындағы айырмашылықтан туындайтын, екі өлшеу күні арасындағы кезеңде жоспарды қаржыландыру жағдайына әсерді талдау.

2.14 Пайданы дереу тану арқылы актуарлық шығынды есептеу әдісі (immediate gain actuarial cost method). Актуарлық пайдалар мен залалдар жоспардың қалыпты құнының құрамына емес, зейнетақы жоспарының қаржыландырылмаған актуарлық жинақталған міндеттемесінің құрамына енгізілетін актуарлық шығынды есептеу әдісі.

2.15 Нарықпен үйлесімді келтірілген құн (market-consistent present value). Болашақта жүзеге асырылуы күтілетін төлемдер хабардар сатушы мен хабардар сатып алушы арасында ашық нарықта айналымда болатын бағамен бағалау бойынша үйлесімді болатын актуарлық келтірілген құн. Осы келтірілген құнды өлшеу үшін зейнетақы ақша ағындары немесе тұтас зейнетақы жоспарлары үшін терең әрі өтімді нарықтың болуы міндетті шарт болып табылмайды.

2.16 Өлшеу күні (measurement date). Зейнетақы міндеттемелерінің және, қолданылған жағдайда, активтердің мәндері айқындалатын күн.

2.17 Қалыпты құн (normal cost). Актуарлық шығынды есептеу әдісіне сәйкес кезеңге, әдетте он екі айға жатқызылған болжамды төлемдердің (және шығыстардың, егер қолданылса) актуарлық келтірілген құнының бөлігі. Кейбір актуарлық шығынды есептеу әдістеріне сәйкес қалыпты құн активтердің актуарлық құнына байланысты болады.

2.18 Нәтижені тегістеу әдісі (output smoothing method). Жарналарды бөлу рәсімі нәтижелерінің құбылмалылығын төмендету әдісі. Нәтижені тегістеу әдісі жарналарды бөлу рәсімінің құрамдас бөлігі болуы не жарналарды бөлу рәсімінің нәтижелеріне қолданылуы мүмкін. Нәтижені тегістеу әдістері мынадай тәсілдерді қамтиды: 1) допущениелердегі өзгерістердің жарналарға әсерін кезең-кезеңмен енгізу, 2) жарналарды айқындау үшін алдыңғы актуарлық бағалауды кейінгі актуарлық бағалаумен араластыру немесе 3) жылдан жылға ақша сомасының, жарна мөлшерлемесінің немесе жарналардың пайыздық өзгерісінің айналасында дәліз белгілеу. Нәтижені тегістеу әдісі тәсілдердің үйлесімін қамтуы мүмкін. Осы стандарттың мақсаттары үшін активтерді бағалау әдісі нәтижені тегістеу әдісі болып табылмайды.

2.19 Қатысушы (participant). Жоспарға қатысу талаптарына сай келетін жеке тұлға.

2.20 Кезеңдік шығын (periodic cost). Қаржыландырудан өзге мақсаттар үшін шығындарды бөлу рәсімін пайдаланып кезеңге жатқызылған сома. Ол зейнетақы міндеттемелерінің, қалыпты құнның, шығыстардың немесе активтердің функциясы болуы мүмкін. Көптеген жағдайларда кезеңдік шығын бухгалтерлік есеп мақсаттары үшін айқындалады.

2.21 Жоспар ережелері (plan provisions). Жоспар құжатының тиісті шарттары және актуарийге белгілі кез келген тиісті әкімшілік практикалар.

2.22 Өзге тарап белгілеген ұйғарылған допущение немесе әдіс (prescribed assumption or method set by another party). Құқық, нормативтік акт немесе бухгалтерлік есеп стандарттары осы өзге тарапқа мұндай допущениені немесе әдісті таңдау жауапкершілігін жүктейтін шамада, өзге тарап таңдаған нақты допущение немесе әдіс. Осы мақсат үшін мемлекеттік орган тікелей немесе жанама түрде демеуші болатын жоспар үшін осы мемлекеттік орган немесе осындай органның әкімшілік-аумақтық бөлімшесі белгілеген допущение немесе әдіс өзге тарап белгілеген ұйғарылған допущение немесе әдіс болып саналады.

2.23 Құқықпен белгіленген ұйғарылған допущение немесе әдіс (prescribed assumption or method set by law). Қолданыстағы құқыққа (заңдарға, заңға тәуелді актілерге немесе өзге де заңды міндетті актілерге) сәйкес қолайлы деп саналатын допущениелердің немесе әдістердің берілген ауқымынан не жиынтығынан ұйғарылатын немесе таңдалатын нақты допущение немесе әдіс. Осы мақсат үшін мемлекеттік орган тікелей немесе жанама түрде демеуші болатын жоспар үшін осы мемлекеттік орган немесе осындай органның әкімшілік-аумақтық бөлімшесі белгілеген допущение немесе әдіс құқықпен белгіленген ұйғарылған допущение немесе әдіс болып саналмайды.

2.24 Пайданы бөлу арқылы актуарлық шығынды есептеу әдісі (spread gain actuarial cost method). Актуарлық пайдалар мен залалдар жоспардың ағымдағы және болашақ қалыпты құндарының құрамына енгізілетін актуарлық шығынды есептеу әдісі.

Бөлім 3. Мәселелерді талдау және ұсынылатын практикалар

3.1 Жалпы ережелер. Зейнетақы міндеттемелерін өлшеу және кезеңдік шығындарды немесе актуарлық тұрғыда айқындалған жарналарды айқындау актуарийден допущениелерді, актуарлық шығынды есептеу әдістерін, активтерді бағалау әдістерін, амортизация әдістерін және нәтижені тегістеу әдістерін таңдауға қатысты пайымдар немесе ұсыныстар жасау талап етілуі мүмкін процестер болып табылады.

Актуарий допущениелердің, актуарлық шығынды есептеу әдістерінің, активтерді бағалау әдістерінің, амортизация әдістерінің және нәтижені тегістеу әдістерінің кейбірін немесе барлығын таңдау жөнінде жауапкершілік пен өкілеттіктер иеленуі мүмкін. Өзге жағдайларда актуарийден осындай жауапкершілік пен өкілеттіктер иеленетін тұлғаларға кеңес беруді сұрауы мүмкін. Тағы да өзге жағдайларда актуарий өзге тарап белгілеген ұйғарылған допущениелерді немесе әдістерді не құқықпен белгіленген ұйғарылған допущениелерді немесе әдістерді пайдаланып актуарлық есептеулер жүргізуі мүмкін.

3.2 Жалпы рәсімдер. Зейнетақы міндеттемелерін өлшеу, кезеңдік шығындарды айқындау немесе актуарлық тұрғыда айқындалған жарналарды айқындау кезінде актуарийге мынадай жалпы рәсімдерді орындау керек:

a. өлшеу мақсатын айқындау (3.3-Бөлім);

b. өлшеу күнін айқындау (3.4-Бөлім);

c. өлшеуге қолданылатын жоспар ережелерін және осыған байланысты кез келген актуарлық бағалау мәселелерін айқындау (3.5-Бөлім);

d. өлшеу үшін қажетті деректерді жинау (3.6-Бөлім);

e. өлшеу мақсаты үшін қажетті өзге ақпаратты принципалдан алу (3.7-Бөлім);

f. допущениелерді таңдау (3.8-Бөлім);

g. жинақталған немесе кепілдендірілген төлемдерді өлшеу, егер қолданылса (3.9-Бөлім);

h. нарықпен үйлесімді келтірілген құндарды өлшеу, егер қолданылса (3.10-Бөлім);

i. дефолт тәуекелі төмен міндеттемелер өлшемін есептеу, егер қолданылса (3.11-Бөлім);

j. жоспардың немесе жоспар демеушісінің активтері өлшеу күніне қарай есептілікте қалай көрсетілгенін бейнелеу, егер қолданылса (3.12-Бөлім);

k. актуарлық шығынды есептеу әдісін таңдау, егер қолданылса (3.13-Бөлім);

l. амортизация әдісін таңдау, егер қолданылса (3.14-Бөлім);

m. активтерді бағалау әдісін таңдау, егер қолданылса (3.15-Бөлім);

n. нәтижені тегістеу әдісін таңдау, егер қолданылса (3.16-Бөлім);

o. шығындарды бөлу рәсімін немесе жарналарды бөлу рәсімін таңдау, егер қолданылса (3.17 және 3.18-Бөлімдер);

p. жарналарды бөлу рәсімінің немесе жоспарды қаржыландыру саясатының салдарын бағалау, егер қолданылса (3.19-Бөлім);

q. жарналардың кешігуін ескеру, егер қолданылса (3.20-Бөлім);

r. негізделген актуарлық тұрғыда айқындалған жарнаны есептеу, егер қолданылса (3.21-Бөлім);

s. пайдалар мен залалдарды талдауды орындау, егер қолданылса (3.22-Бөлім);

t. елеулі құбылмалылықтың көздерін ескеру, егер қолданылса (3.23-Бөлім);

u. актуарий таңдамаған допущениелер мен әдістерді бағалау, егер қолданылса (3.24-Бөлім); және

v. құжаттаманы дайындау және сақтау мүмкіндігін қарастыру (3.26-Бөлім).

Актуарийге зейнетақы міндеттемелерін өлшеу, кезеңдік шығындарды айқындау немесе актуарлық тұрғыда айқындалған жарналарды айқындау кезінде модельдерге қатысты басшылық нұсқаулар үшін «Модельдеу» актуарлық практика стандарты № 56-ға жүгіну керек.

Бұдан басқа, актуарий жағдайлар талап еткенде жуықтаулар мен бағалауларды пайдалана алады (3.25-Бөлім).

3.3 Өлшеу мақсаты. Актуарийге өлшеу мақсатын бейнелеу керек. Өлшеу мақсаттарының мысалдары мыналарды қамтиды:

a. кезеңдік шығындарды немесе актуарлық тұрғыда айқындалған жарналарды айқындау;

b. қаржыландыру жағдайын бағалау;

c. төлемдер туралы ережелердің бағасын белгілеу;

d. жоспарлар арасында төлемдер туралы ережелерді салыстыру;

e. жоспардан шығу кезіндегі міндеттемелерді (withdrawal liabilities) немесе төлемдер жоспары бойынша реттеуді айқындау; және

f. жоспар демеушілерінің бірігуі мен сіңірілуі кезінде зейнетақы міндеттемелерін өлшеу.

3.3.1 Болжамды немесе нүктелік өлшеулер. Актуарийге нүктелік өлшеулермен (point-in-time measurements) салыстырғанда болашаққа болжанатын өлшеулер үшін әртүрлі допущениелерді немесе әдістерді пайдалану мүмкіндігін қарастыру керек.

3.3.2 Белгісіздік немесе тәуекел. Актуарийге № 41 актуарлық практика стандартында және «Зейнетақы міндеттемелерін өлшеуге және зейнетақы жоспары бойынша жарналарды айқындауға байланысты тәуекелді бағалау және ашу» актуарлық практика стандарты № 51-де қамтылған белгісіздік пен тәуекел туралы басшылық нұсқауларға жүгіну керек.

3.4 Өлшеу күніне байланысты пайымдаулар. Актуарийге өлшеу күніне байланысты мынадай пайымдауларды ескеру керек:

3.4.1 Өзге күнге қарай ақпарат. Актуарий өлшеу күніне активтер мен қатысушылар туралы ақпаратты өзге күнге қарай ақпарат негізінде бағалай алады. Осы жағдайларда актуарийге деректерге тиісті түзетулер енгізу керек. Балама ретінде актуарий міндеттемелерді өзге күнге қарай есептеп, содан кейін міндеттемелерді өлшеу күніне дейін түзете алады (қосымша басшылық нұсқауларды 3.4.3-Бөлімнен қараңыз). Кез келген жағдайда актуарийге өлшеу мақсатын ескере отырып, актуарийдің кәсіби пайымы бойынша кез келген осындай түзетулердің ақылға қонымды екеніне көз жеткізу керек.

3.4.2 Өлшеу күнінен кейінгі оқиғалар. Егер актуарийге өлшеу күнінен кейін және актуарлық хабарлама күніне дейін орын алған оқиғалар туралы белгілі болса, актуарийге өлшеу мақсаты үшін осы оқиғаларды тиісінше бейнелеу керек. Егер өлшеу мақсаты осындай оқиғаларды қосуды талап етпесе немесе тыйым салмаса, актуарий осы оқиғаларды өлшеуде бейнелей алады, бірақ бейнелеуге міндетті емес.

3.4.3 Алдыңғы өлшеуді түзету. Актуарий, актуарийдің кәсіби пайымы бойынша, мұндай түзету жаңа өлшеу мақсаты үшін негізделген нәтиже берген болатын болса, жаңа толық өлшеуді орындаудың орнына алдыңғы өлшеу нәтижелерін түзете алады. Мұндай түзету негізделген нәтиже берген болатын-болмайтынын айқындау үшін актуарийге, бұл актуарийге белгілі болса, мынадай элементтерді бейнелеу мүмкіндігін қарастыру керек:

a. қатысушылар санының немесе осы топтың демографиялық сипаттамаларының өзгерістері;

b. алдыңғы өлшеу сәтінен бері өткен уақыт аралығы;

c. нақты және күтілетін жарналар, төлемдер, шығыстар мен инвестициялық нәтижелер арасындағы айырмашылықтар;

d. экономикалық және демографиялық күтулердегі өзгерістер; және

e. жоспар ережелеріндегі өзгерістер.

Міндеттемелерді алдыңғы өлшеу күнінен бастап түзеткен кезде актуарийге, бұл жаңа өлшеу мақсаты үшін тиісті болса, міндеттемелерді айқындау үшін қайта қаралған допущениелерді пайдалану мүмкіндігін қарастыру керек.

3.5 Жоспар ережелері. Зейнетақы міндеттемелерін өлшеу және кезеңдік шығындарды немесе актуарлық тұрғыда айқындалған жарналарды айқындау кезінде актуарийге өлшеу мақсаты үшін тиісінше, актуарийге белгілі барлық елеулі жоспар ережелерін бейнелеу керек. Алайда, егер актуарийдің кәсіби пайымы бойынша елеулі жоспар ережесін алып тастау өлшеу мақсаты үшін тиісті болса, актуарийге мұндай алып тастауды 4.1(e) Бөліміне сәйкес ашу керек.

3.5.1 Жоспар ережелеріндегі қабылданған өзгерістер. Егер бұл қолданыстағы құқыққа қайшы келмесе және өлшеу мақсаты үшін орынсыз болмаса, актуарийге өлшеу күнінде немесе одан бұрын қабылданған жоспар ережелерін осы ережелер қолданыста болатын кезеңнің кемінде сол бөлігі үшін бейнелеу керек. Егер өлшеу мақсаты осындай жоспар ережелерін бейнелеуді талап етпесе немесе тыйым салмаса, актуарий өлшеу күнінен кейін қабылданған жоспар ережелерін бейнелей алады, бірақ бейнелеуге міндетті емес.

3.5.2 Жоспар ережелеріндегі ұсынылатын өзгерістер. Актуарийге өлшеу мақсаты үшін тиісінше жоспар ережелеріндегі ұсынылатын өзгерістерді бейнелеу керек.

3.5.3 Өлшеу қиын жоспар ережелері. Кейбір жоспар ережелері дәстүрлі актуарлық бағалау рәсімдерін пайдалана отырып тиісінше өлшеу қиын зейнетақы міндеттемелерін туындатуы мүмкін. Мұндай жоспар ережелерінің мысалдары мыналарды қамтиды:

a. қолайлы инвестициялық кірістілік кезінде төлемдердің ұлғаюына әкелетін, бірақ қолайсыз инвестициялық кірістілік кезінде төлемдердің азаюына әкелмейтін пайданы бөлу ережелері (gain-sharing provisions);

b. жеке жоспардағы қатысушы шотындағы қалдық белгілі бір шектен төмендеген жағдайда ең төменгі белгіленген төлемді қамтамасыз ететін зачётпен ең төменгі деңгей ережелері (floor-offset provisions);

c. сыртқы индекске байланысты, бірақ төменгі немесе жоғарғы шегі бар төлемдер туралы ережелер, мысалы кейбір өмір сүру құнына түзету (cost-of-living-adjustment) ережелері және ақшалай балансы бар шот бойынша есептеу (cash-balance-crediting) ережелері; және

d. кәсіпорынды жабу немесе жоспар демеушісі бойынша бақылауды ауыстыру сияқты оқиғамен бастамашылық етілуі мүмкін төлемдер туралы ережелер.

Мұндай жоспар ережелеріне қатысты актуарийге стохастикалық модельдеу, опциондардың бағасын белгілеу әдістері немесе жылдан жылға тәжірибедегі ауытқулардың әсерін бейнелеу үшін түзетілген допущениелермен ұштастырылған детерминистикалық рәсімдер сияқты балама актуарлық бағалау рәсімдерін пайдалану мүмкіндігін қарастыру керек. Мұндай жоспар ережелері үшін балама актуарлық бағалау рәсімдерін таңдау кезінде актуарийге өлшеу мақсаты мен өзге де тиісті факторларды негізге ала отырып, кәсіби пайымды қолдану керек.

Актуарийге осы 3.5.3-Бөлімде сипатталғандардың арасынан кез келген елеулі жоспар ережелерін бағалау үшін пайдаланылған актуарлық бағалау рәсімдерін 4.1(f) Бөліміне сәйкес ашу керек.

3.6 Деректер. Өлшеулер үшін пайдаланылатын деректерге, оның ішінде басқа тұлғалар берген деректерге қатысты актуарийге басшылық нұсқаулар үшін «Деректер сапасы» актуарлық практика стандарты № 23-ке (ASOP No. 23, Data Quality) жүгіну керек.

3.6.1 Қатысушылар. Актуарийге актуарийге сведения берілген барлық қатысушыларды өлшеуге қосу керек, актуарий тұлғаларды, мысалы ең төменгі жастан немесе еңбек өтілі деңгейінен төмен тұлғаларды алып тастай алатын тиісті жағдайларды қоспағанда. Тиісті болғанда актуарий болашақта қатысушы болуы мүмкін қызметкерлерді қоса алады.

3.6.2 Гипотетикалық деректер. Тиісті болғанда актуарий жоспардың ағымдағы немесе болашақ қатысушыларының болжамды демографиялық сипаттамалары негізінде өлшеулер дайындай алады.

3.7 Принципалдан алынатын өзге ақпарат. Актуарийге өлшеу мақсаты үшін қажетті есеп саясаты немесе қаржыландыру нұсқаларын таңдау сияқты өзге ақпаратты принципалдан алу керек.

3.8 Допущениелер. Актуарийге допущениелерді таңдау және бағалау жөнінде басшылық нұсқаулар үшін № 27 және 35 актуарлық практика стандарттарына жүгіну керек.

Бұдан басқа, актуарийге, № 51 актуарлық практика стандартына сәйкес тәуекелді бағалау үшін балама допущениелер пайдаланылатын немесе қолайсыз ауытқуға резервтер енгізілген жағдайларды қоспағанда, допущениелердің жиынтық әсерінің елеулі ауытқуы (яғни елеулі түрде оптимистік немесе пессимистік) болмауы күтілетінін-күтілмейтінін бағалау керек. Осы мақсат үшін актуарийге 1) құқықпен белгіленген ұйғарылған допущениелерден немесе әдістерден және 2) актуарий таңдамаған әрі өлшеу мақсаты үшін негізділікке бағалай алмайтын допущениелерден өзге допущениелерді бағалау керек.

3.9 Жинақталған немесе кепілдендірілген төлемдер құнын өлшеу. Тапсырманың ауқымына байланысты актуарий өлшеу күніне қарай кез келген жинақталған немесе кепілдендірілген (vested) төлемдердің құнын өлшей алады. Мұндай өлшеулерді орындау кезінде актуарийге мыналарды ескеру керек:

a. тиісті жоспар ережелері мен қолданыстағы құқық;

b. жоспардың жағдайы (мысалы, жоспардың өмір сүруін жалғастыруы немесе тоқтатылуы болжанатын-болжанбайтыны);

c. төлемдердің жүзеге асырылуға жататын болатын жағдайлары, олар қызметті жалғастыру негізіндегі және тоқтату негізіндегі өлшеулер үшін әртүрлі болуы мүмкін;

d. қатысушылардың жинақталған немесе кепілдендірілген төлемдерге құқық алу үшін тиісті талаптарды орындаған дәрежесі және болашақ еңбек өтілінің немесе жастың ұлғаюының осы талаптардың орындалуына әкелуі мүмкін дәрежесі;

e. қайтыс болу, мүгедектік бойынша төлемдердің немесе өзге де қосымша төлемдердің жинақталған немесе кепілдендірілген болатын-болмайтыны және қаншалықты дәрежеде болатыны;

f. тапқан төлемдер туралы жоспар ережелерінің өлшеу мақсаты үшін тиісті жатқызу құрылымын қамтамасыз ететін-етпейтіні (мысалы, егер жоспар бойынша төлемдерді есептеу неғұрлым кейінгі кезеңдерге елеулі түрде ығыстырылса (back-loaded), кейінгі кезеңдерге азырақ ығыстырылған жатқызу құрылымын пайдаланып жинақталған төлемдерді бағалау тиісті болуы мүмкін); және

g. ерекше оқиғаның (мысалы, кәсіпорынды жабу немесе жоспарды тоқтату) әсері, қолданылған жағдайда. Өлшеуге әсер етуі мүмкін факторлардың мысалдары мыналарды қамтиды:

ерекше оқиғаның жұмыспен қамтудың жалғасуына әсері;
субсидияланатын төлем нұсқалары сияқты факторлардың салдарынан ерекше оқиғаның қатысушылардың мінез-құлқына әсері;
жоспардың ықтимал тоқтатылуына байланысты шығыстар, оның ішінде жоспар активтерін өткізу бойынша транзакциялық шығындар; және
инвестициялық саясаттағы өзгерістер.

3.10 Нарықпен үйлесімді келтірілген құндар. Нарықпен үйлесімді келтірілген құнды есептеу кезінде актуарийге мыналарды орындау керек:

a. өлшеу мақсатына байланысты № 27 және 35 актуарлық практика стандарттарының басшылық нұсқауларына сәйкес актуарийдің нарықтық деректерге салынған бағалауларды бақылауы негізінде допущениелерді таңдау; және

b. өлшеу күніне қарай тапқан төлемдерді бейнелеу.

Бұдан басқа, актуарий есептеуде төлемдер бойынша дефолт тәуекелін (benefit payment default risk) немесе жоспар демеушісінің қаржылық жағдайын бейнелей алады.

3.11 Дефолт тәуекелі төмен міндеттемелер өлшемі. Қаржыландыру мақсаттары үшін бағалауды орындау кезінде актуарийге өлшеу күніне қарай тапқан төлемдер бойынша (немесе осы мақсат үшін пайдаланылатын актуарлық шығынды есептеу әдісіне сәйкес тиісті болса, жинақталған шығындар бойынша) дефолт тәуекелі төмен міндеттемелер өлшемін (low-default-risk obligation measure) есептеу және ашу керек. Актуарий осы міндеттемелер өлшемін жылына бір реттен жиі есептеуге және ашуға міндетті емес.

Осы өлшемді есептеу кезінде актуарийге пайданы дереу тану арқылы актуарлық шығынды есептеу әдісін пайдалану керек.

Осы өлшемді есептеу кезінде актуарийге болашақта жүзеге асырылуы күтілетін төлемдер құрылымымен ақша ағындары ақылға қонымды үйлесетін, тіркелген кірісі бар және дефолт тәуекелі төмен бағалы қағаздар негізінде алынған дисконттау мөлшерлемесін немесе дисконттау мөлшерлемелерін таңдау керек. Осы талаптарға сай келуі мүмкін дисконттау мөлшерлемелерінің мысалдары мыналарды қамтиды, бірақ олармен шектелмейді:

a. АҚШ-тың қазынашылық облигацияларының кірістіліктері;

b. зейнетақы міндеттемелерін реттеуде, оның ішінде біржолғы сомаларды төлеуде және сақтандыру компанияларынан аннуитеттер сатып алуда жасырын түрде салынған мөлшерлемелер;

c. танылған рейтингтік агенттіктің екі жоғары рейтингінің бірі берілген корпоративтік немесе салық салудан босатылған жалпы міндеттеме (general obligation) бойынша муниципалдық облигациялардың кірістіліктері;

d. жалғыз жұмыс берушіге арналған жоспарлар үшін ERISA бойынша тұрақтандырылмаған қаржыландыру мөлшерлемелері; және

e. бірнеше жұмыс берушіге арналған жоспарлар үшін ағымдағы міндеттеме (current liability) мөлшерлемелері.

Жоспар ережелері дәстүрлі актуарлық бағалау рәсімдерін пайдалана отырып тиісінше өлшеу қиын зейнетақы міндеттемелерін, мысалы нақты инвестициялық кірістілікке, нарықтық индекс қозғалыстарына немесе өзге де ұқсас факторларға байланысты төлемдерді туындатқанда, актуарийге өлшеу күніне қарай осындай тапқан төлемдер немесе жинақталған шығындар бойынша дефолт тәуекелі төмен міндеттемелер өлшемін есептеу үшін 3.5.3-Бөлімде сипатталғандар сияқты балама актуарлық бағалау рәсімдерін пайдалану мүмкіндігін қарастыру керек.

Осы міндеттемелер өлшемі мақсаттары үшін актуарийге жоспар активтерін тіркелген кірісі бар және дефолт тәуекелі төмен бағалы қағаздарға инвестициялаудың болашақта жүзеге асырылуы күтілетін төлемдер құрылымына әсерін (ол болған жағдайда), мысалы өзгермелі аннуитеті бар жоспарда (variable annuity plan), есепке алу мүмкіндігін қарастыру керек.

Осы өлшемді есептеу кезінде актуарийге төлемдер бойынша дефолт тәуекелін немесе жоспар демеушісінің қаржылық жағдайын бейнелеуге болмайды.

Дисконттау мөлшерлемесін немесе дисконттау мөлшерлемелерін қоспағанда, актуарий осы өлшем үшін қаржыландыру мақсаттары үшін бағалауда пайдаланылған сол допущениелерді пайдалана алады. Балама ретінде актуарий № 27 және 35 актуарлық практика стандарттарына сәйкес дисконттау мөлшерлемесімен немесе дисконттау мөлшерлемелерімен үйлесетін және өлшеу мақсаты үшін негізделген өзге допущениелерді таңдай алады.

Актуарийге болжамды пайдаланушыға дефолт тәуекелі төмен міндеттемелер өлшемінің жоспарды қаржыландыру жағдайына, жоспарға жарналарға және қатысушыларға төлемдердің қамтамасыз етілуіне қатысты маңыздылығын түсінуге көмектесу үшін түсіндірме беру керек. Актуарийге болжамды пайдаланушы үшін тиісті түсіндірмені айқындау үшін кәсіби пайымды қолдану керек.

3.12 Активтер мен міндеттемелерді өлшеу арасындағы өзара байланыс. Актуарийге жоспардың немесе жоспар демеушісінің активтері өлшеу күніне қарай есептілікте қалай көрсетілгенін бейнелеу керек. Мысалы, егер жоспардың немесе жоспар демеушісінің активтері төленген біржолғы соманы бейнелеу үшін азайтылса, біржолғы сома немесе онымен байланысты аннуитет құны да міндеттемеден алып тасталуы тиіс.

3.13 Актуарлық шығынды есептеу әдісі. Кезеңдік шығындарды немесе актуарлық тұрғыда айқындалған жарналарды төлемдер жүзеге асырылуға жататын сәтке дейінгі уақыт кезеңдеріне жатқызу үшін актуарлық шығынды есептеу әдісін таңдау кезінде актуарийге мынадай критерийлерге сай келетін актуарлық шығынды есептеу әдісін таңдау керек:

a. қалыпты құндар қатысушыға жатқызылатын кезең жалдау күнінен бұрын басталмайды және зейнетке шығудың соңғы болжамды жасынан асып кетпейді. Кезең әрбір жеке қатысушыға немесе қатысушылар топтарына агрегаттық негізде қолданылуы мүмкін;

Жоспарда белсенді қатысушылар болмаған және ешбір қатысушы төлемдер жинақтамаған кезде негізделген актуарлық шығынды есептеу әдісі төлемдер бойынша қалыпты құн бермейді. Осы стандарттың мақсаттары үшін қызметкер жоспар бойынша төлемдерді бұдан былай жинақтамаған себебінен ғана белсенді қатысушы болуын тоқтатпайды;

b. қалыпты құндарды жатқызу жоспардың төлем формуласының қандай да бір элементімен не қатысушының еңбекақысымен немесе еңбек өтілімен ақылға қонымды өзара байланыста болады. Жатқызу негізі жеке немесе топтық негізде қолданылуы мүмкін. Мысалы, әрбір қатысушы үшін болжамды төлемдердің актуарлық келтірілген құны осы қатысушының өз еңбекақысы бойынша жатқызылуы не қатысушылар тобының агрегаттық еңбекақысы бойынша жатқызылуы мүмкін;

c. кезеңдік шығындарды немесе актуарлық тұрғыда айқындалған жарналарды уақыт кезеңдеріне жатқызу кезінде шығыстар ескеріледі. Мысалы, кезеңдегі шығыстар төлемдер бойынша қалыпты құнға қосылуы мүмкін, не шығыстар инвестициялық кірістілік допущениесін немесе дисконттау мөлшерлемесін түзету ретінде бейнеленуі мүмкін. Тағы бір мысал ретінде, шығыстар зейнетақы міндеттемесінің немесе қалыпты құнның пайызы ретінде бейнеленуі мүмкін; және

d. шығыстар актуарлық жинақталған міндеттемеге және қалыпты құнға енгізілген шамада, актуарлық жинақталған міндеттеме мен болашақ қалыпты құндардың актуарлық келтірілген құнының сомасы болжамды төлемдер мен шығыстардың актуарлық келтірілген құнына тең. Осы критерий мақсаттары үшін пайданы бөлу арқылы актуарлық шығынды есептеу әдісінде активтердің актуарлық құны мен қаржыландырылмаған актуарлық жинақталған міндеттеменің, ол болған жағдайда, сомасы актуарлық жинақталған міндеттеме болып саналады.

Пайданы бөлу арқылы актуарлық шығынды есептеу әдісін пайдаланып қаржыландыру жағдайын өлшеуді ашқан кезде актуарийге пайданы дереу тану арқылы актуарлық шығынды есептеу әдісін пайдаланып қаржыландыру жағдайын өлшеуді де есептеу және ашу керек.

3.14 Амортизация әдісі. Амортизация әдісін таңдау кезінде актуарийге әрбір амортизация базасы (amortization base) үшін ақылға қонымды уақыт кезеңі ішінде амортизация базасын толық амортизациялайтын деп күтілетін, не өтелмеген қалдықты жыл сайын ақылға қонымды шамаға азайтатын деп күтілетін амортизациялық төлемдер беретін амортизация әдісін таңдау керек.

Ақылға қонымды уақыт кезеңін немесе ақылға қонымды шаманы айқындау мақсаттары үшін актуарийге, қолданылса, мыналарды қоса алғанда, бірақ олармен шектелмейтін факторларды ескеру керек:

a. амортизация әдісінің ашық немесе жабық (open or closed) болуы;

b. амортизация базасының көзі;

c. амортизациялық төлемдердің өтелмеген қалдыққа номиналды пайыздардан асып кететін сәтіне дейінгі уақыт аралығын қоса алғанда, амортизациялық төлемдердің болжамды құрылымы;

d. амортизация базасының оң немесе теріс болуы;

e. актуарлық жинақталған міндеттеменің дюрациясы;

f. жоспардың белсенді қатысушыларының орташа қалған еңбек қызметі ұзақтығы; және

g. жоспарды қаржыландыру жағдайы немесе жоспардың төлем қабілетсіздігі басталғанға дейінгі кезең.

Амортизация әдісін таңдау кезінде актуарийге ақылға қонымды уақыт кезеңі ішінде қаржыландырылмаған актуарлық жинақталған міндеттемені толық амортизациялайды деп күтілетін, не жеткілікті қысқа кезең ішінде қаржыландырылмаған актуарлық жинақталған міндеттемені ақылға қонымды шамаға азайтады деп күтілетін жиынтық амортизациялық төлемдер беретін деп күтілетін амортизация әдісін таңдау керек.

Актуарийге қаржыландырылмаған актуарлық жинақталған міндеттеменің толық амортизациялануы күтілетін-күтілмейтінін бағалау керек.

Осы бөлімнің мақсаттары үшін актуарийге барлық допущениелер іске асырылады және актуарлық тұрғыда айқындалған жарналар белгіленген мерзімде жүзеге асырылады деп болжау керек.

3.15 Активтерді бағалау әдісі. Актуарийге активтерді бағалау әдісін таңдау және қолдану жөнінде басшылық нұсқаулар үшін № 44 актуарлық практика стандартына жүгіну керек.

3.16 Нәтижені тегістеу әдісі. Нәтижені тегістеу әдісін таңдау кезінде актуарийге тегістелген жарна мен нәтижені тегістеусіз тиісті актуарлық тұрғыда айқындалған жарна арасында ақылға қонымды өзара байланысқа әкелетін нәтижені тегістеу әдісін таңдау керек. Ақылға қонымды өзара байланыс мыналарды қамтиды:

a. нәтижені тегістеу әдісі нәтижені тегістеусіз тиісті актуарлық тұрғыда айқындалған жарнаның айналасындағы ақылға қонымды ауқымнан төмен түспейтін мән береді; және

b. тегістелген жарнаның нәтижені тегістеусіз тиісті актуарлық тұрғыда айқындалған жарнамен салыстырғандағы кез келген жетіспеушіліктері ақылға қонымды уақыт кезеңі ішінде танылады.

3.17 Бөлу рәсімі. Шығындарды бөлу рәсімін немесе жарналарды бөлу рәсімін таңдау кезінде актуарийге мыналарды ескеру керек:

a. төлемдердің қамтамасыз етілуі (benefit security), ұрпақаралық әділдік (intergenerational equity) және кезеңдік шығындардың немесе актуарлық тұрғыда айқындалған жарналардың тұрақтылығы немесе болжамдылығы арасындағы тепе-теңдік;

b. күтілетін төлемдердің мерзімдері мен ұзақтығы;

c. жоспардағы өзгерістердің сипаты мен жиілігі; және

d. принципалдың тиісті тілектері, мысалы белгіленген мерзім ішінде қаржыландырудың мақсатты деңгейіне жету ұмтылысы.

3.18 Жарналарды бөлу рәсімінің және төлемдерді жүзеге асырудың үйлесімділігі. Жарналарды бөлу рәсімін таңдау кезінде актуарийге, барлық допущениелер іске асырылады және жоспар демеушісі немесе өзге жарна салушы тұлға актуарлық тұрғыда айқындалған жарналарды белгіленген мерзімде жүзеге асырады деп болжай отырып, актуарийдің кәсіби пайымы бойынша, жоспардың төлемдерді белгіленген мерзімде жүзеге асыру үшін жеткілікті активтерді жинақтауымен үйлесетін жарналарды бөлу рәсімін таңдау керек. Кейбір жағдайларда, тіпті актуарий № 27 және 35 актуарлық практика стандарттарына сәйкес таңдалған допущениелердің үйлесімін, осы стандарттың 3.13-Бөліміне сәйкес таңдалған актуарлық шығынды есептеу әдісін және № 44 актуарлық практика стандартына сәйкес таңдалған активтерді бағалау әдісін пайдаланса да, жарналарды бөлу рәсімі төлемдерді белгіленген мерзімде жүзеге асыру үшін жеткілікті активтерді күтілуі бойынша бермеуі мүмкін.

Мұндай жағдайлардың мысалдары мыналарды қамтиды:

a. жеке кәсіпкерді қамтитын, зейнетке шығудың болжамды күнінен кейін жалғасатын қаржыландырумен, біржолғы сома түрінде жүзеге асырылуға жататын төлеммен жоспар;

b. принципал зейнетке шығуға жақын, ал басқа қызметкерлер салыстырмалы түрде жас болатын, үш қызметкерді қамтитын жоспар үшін агрегаттық актуарлық шығынды есептеу әдісін пайдалану; және

c. амортизация кезеңі соншалықты ұзақ жоспардағы өзгеріс, соның салдарынан жоспар бойынша жиынтық актуарлық тұрғыда айқындалған жарналар жоспар бойынша төлемдерді белгіленген мерзімде жүзеге асыру үшін тым кеш жүзеге асырылуымен жоспарланған болатын.

3.19 Жарналарды бөлу рәсімінің немесе қаржыландыру саясатының салдары. Қаржыландыру мақсаттары үшін бағалауды орындау кезінде актуарийге мыналарды орындау керек:

a. жарналарды бөлу рәсімінің немесе жоспарды қаржыландыру саясатының күтілетін болашақ жарналар мен жоспарды қаржыландыру жағдайы үшін салдарын сапалы түрде бағалау;

b. жарналарды бөлу рәсімі немесе жоспарды қаржыландыру саясаты айқындайтын кез келген жарна, егер қолданылса, қалыпты құн қосу қаржыландырылмаған актуарлық жинақталған міндеттемеге пайыздардан асып кетеді деп күтілетін сәтке дейін қанша уақыт өтетінін бағалау;

c. қаржыландырылмаған актуарлық жинақталған міндеттеме, ол болған жағдайда, толық амортизацияланады деп күтілетін кезеңді бағалау; және

d. жарналарды бөлу рәсімінің немесе қаржыландыру саясатының жоспардың төлемдерді белгіленген мерзімде жүзеге асыру үшін жеткілікті активтерді жинақтауымен елеулі түрде үйлеспейтін-үйлесетінін бағалау және активтердің таусылуына дейінгі шамамен алынған уақытты бағалау.

Осы бөлімнің мақсаттары үшін құқықпен немесе ұжымдық шарт сияқты шартпен белгіленген жарналар қаржыландыру саясатын құрайды.

Осы бөлімнің мақсаттары үшін актуарий барлық допущениелер іске асырылады және жоспар демеушісі (немесе өзге жарна салушы тұлға) жарналарды бөлу рәсімі немесе қаржыландыру саясаты болжайтын жарналарды жүзеге асырады деп ұйғара алады.

3.20 Жарналардың кешігуі. Актуарлық тұрғыда айқындалған жарнаны есептеу кезінде актуарийге өлшеу күні мен жарналардың нақты жүзеге асырылуы күтілетін сәт арасында уақыттың өтуін бейнелеу мүмкіндігін қарастыру керек.

3.21 Негізделген актуарлық тұрғыда айқындалған жарна. Қаржыландыру мақсаттары үшін бағалауды орындау кезінде, актуарлық тұрғыда айқындалған жарна құқықпен белгіленген ұйғарылған допущениеге немесе әдіске негізделген жағдайларды қоспағанда, актуарийге негізделген актуарлық тұрғыда айқындалған жарнаны да есептеу және ашу керек. Осы мақсат үшін актуарлық тұрғыда айқындалған жарна, егер ол мынадай шарттарға сай келетін жарналарды бөлу рәсімін пайдаланса, негізделген болып табылады:

a. актуарий таңдаған барлық елеулі допущениелер негізделген, өзге тарап белгілеген барлық елеулі ұйғарылған допущениелер немесе әдістер актуарийдің кәсіби пайымы бойынша № 27 және 35 актуарлық практика стандарттарына сәйкес негізделген деп саналатынмен елеулі қайшылыққа түспейді, және осы допущениелердің жиынтық әсерінің елеулі ауытқуы (яғни елеулі түрде оптимистік немесе пессимистік) болмауы күтіледі, қолайсыз ауытқуға резервтер енгізілген жағдайларды қоспағанда;

b. пайдаланылатын актуарлық шығынды есептеу әдісі 3.13-Бөліммен үйлесуі тиіс. Егер жеке жатқызумен актуарлық шығынды есептеу әдісі пайдаланылса, әрбір қатысушының қалыпты құны осы қатысушыға қолданылатын жоспар ережелеріне негізделуі тиіс;

c. егер амортизация әдісі пайдаланылса, ол 3.14-Бөліммен үйлесуі тиіс;

d. егер активтерді бағалау әдісі пайдаланылса, ол 3.15-Бөліммен үйлесуі тиіс;

e. егер нәтижені тегістеу әдісі пайдаланылса, ол 3.16-Бөліммен үйлесуі тиіс; және

f. жарналарды бөлу рәсімі, барлық допущениелер іске асырылады және жоспар демеушісі немесе өзге жарна салушы тұлға актуарлық тұрғыда айқындалған жарналарды белгіленген мерзімде жүзеге асырады деп болжай отырып, актуарийдің кәсіби пайымы бойынша, жоспардың төлемдерді белгіленген мерзімде жүзеге асыру үшін жеткілікті активтерді жинақтауымен үйлесуі тиіс.

3.22 Пайдалар мен залалдарды талдау. Қаржыландыру мақсаттары үшін бағалауды орындау кезінде актуарийге, актуарийдің кәсіби пайымы бойынша, бірізді пайдалар мен залалдарды талдаулар допущениелердің негізділігін бағалау үшін тиісті болмайтын жағдайларды қоспағанда, алдыңғы өлшеу күні мен ағымдағы өлшеу күні арасындағы кезеңде пайдалар мен залалдарды талдауды орындау керек. Мысалы, жалғыз жеке тұлға актуарлық жинақталған міндеттеменің көп бөлігін құрайтын шағын жоспар үшін бірізді пайдалар мен залалдарды талдаулар допущениелердің негізділігі туралы пайдалы ақпарат бермеуі мүмкін. Егер пайдалар мен залалдарды талдау орындалса, актуарийге кемінде жиынтық пайданы немесе залалды инвестициялық пайдаға немесе залалға және өзге пайдаға немесе залалға бөлу керек.

3.23 Құбылмалылық. Егер актуарийдің тапсырмасының ауқымы болашақ зейнетақы міндеттемелерінің, кезеңдік шығындардың, актуарлық тұрғыда айқындалған жарналардың немесе қаржыландыру жағдайының ықтимал ауқымын талдауды қамтыса, актуарийге, актуарийдің кәсіби пайымы бойынша, елеулі болатын құбылмалылық көздерін ескеру керек. Құбылмалылықтың ықтимал көздерінің мысалдары мыналарды қамтиды:

a. жоспар тәжірибесінің экономикалық немесе демографиялық допущениелермен болжанатын тәжірибеден ерекшеленуі, сондай-ақ жаңа қатысушылардың әсері;

b. экономикалық немесе демографиялық допущениелердегі өзгерістер;

c. қолданыстағы құқықтағы немесе бухгалтерлік есеп стандарттарындағы үзілістердің, мысалы толық қаржыландыру шектеулерінің, амортизация кезеңдерінің аяқталуының немесе міндеттемелерді тану триггерлерінің әсері;

d. тегістеу тәсілдерінің кейінге қалдырылған әсері, мысалы өткен тәжірибе залалдарын алдағы тану; және

e. жоспар қатысушыларының жиынтығы үшін нақты актуарлық шығынды есептеу әдісін пайдалану кезінде күтілетін кезеңдік шығынның артуы немесе төмендеуі құрылымдары.

Экономикалық және демографиялық тәжірибедегі немесе допущениелердегі ықтимал ауытқуларды талдау кезінде актуарийге, қолданылғанда, қосымша басшылық нұсқаулар үшін № 51 актуарлық практика стандартына жүгіну керек.

3.24 Актуарий таңдамаған допущениелер мен әдістерді бағалау. Әрбір өлшеу күні үшін актуарийге актуарий таңдамаған допущениенің немесе әдістің өлшеу мақсаты үшін негізделген-негізделмегенін бағалау керек, 1) құқықпен белгіленген ұйғарылған допущениелер немесе әдістер және 2) актуарий таңдамаған әрі өлшеу мақсаты үшін негізділікке бағалай алмайтын допущениелер немесе әдістерден өзгелерін. Осы бағалау мақсаттары үшін негізделген допущениелер немесе әдістер актуарий өлшеу үшін таңдар еді деген допущениелермен немесе әдістермен міндетті түрде шектелмейді. Осы бағалау шеңберінде актуарийге допущениенің немесе әдістің актуарийдің кәсіби пайымы бойынша өлшеу мақсаты үшін негізделген болатынмен елеулі қайшылыққа түсетін-түспейтінін айқындау керек. Егер актуарийдің кәсіби пайымы бойынша елеулі қайшылық болса, актуарийге осы қайшылықты 4.2(a) Бөліміне сәйкес ашу керек.

3.25 Жуықтаулар мен бағалаулар. Жағдайлар талап еткенде актуарий актуарлық қызметтер көрсету кезінде жуықтауларды немесе бағалауларды пайдалана алады. Төменде осындай жағдайлардың кейбір мысалдары келтірілген:

a. актуарий нәтижелердің мәні жағынан толық есептеулердің нәтижелерімен бірдей болатынын ақылға қонымды түрде күтетін жағдайлар;

b. актуарийдің тапсырмасы бейресми немесе шамамен алынған бағалауларды талап ететін жағдайлар; және

c. актуарий жуықталатын немесе бағаланатын шамалар жиынтық зейнетақы міндеттемесінің, кезеңдік шығынның немесе актуарлық тұрғыда айқындалған жарнаның болмашы ғана бөлігін құрайтынын ақылға қонымды түрде күтетін жағдайлар.

Жуықтауларды немесе бағалауларды пайдалану кезінде актуарийге әдіснаманы егжей-тегжейлі ету дәрежесі мен нәтижелерге әсердің елеулі болатын-болмайтыны арасында тепе-теңдік орнату үшін кәсіби пайымды қолдану керек.

3.26 Құжаттау. Актуарийге 3-Бөлім талаптарының және 4-Бөлімнің ақпаратты ашу талаптарының сақталуын растау үшін құжаттаманы дайындау және сақтау мүмкіндігін қарастыру керек. Құжаттаманы дайындау кезінде актуарийге сол практика саласында білікті басқа актуарий актуарийдің жұмысының негізділігін бағалай алатын нысанда мұндай құжаттаманы дайындау мүмкіндігін қарастыру керек. Мұндай құжаттаманың дәрежесі актуарийдің кәсіби пайымына негізделуі тиіс және актуарлық қызметтердің күрделілігі мен мақсатына байланысты әртүрлі болуы мүмкін. Бұдан басқа, актуарийге 4-Бөлімге сәйкес ашуға жататындардан өзге іс материалдарын сақтауға қатысты басшылық нұсқаулар үшін № 41 актуарлық практика стандартына жүгіну керек.

Бөлім 4. Хабарламалар және ақпаратты ашу

4.1 Актуарлық есепте міндетті түрде ашу. Осы стандарт қолданылатын актуарлық есепті шығару кезінде актуарийге № 23, 27, 35, 41, 44, 51 және 56 актуарлық практика стандарттарына жүгіну керек. Бұдан басқа, мұндай хабарлама орынды және елеулі болғанда мынадай ашуларды қамтуы тиіс. Актуарлық хабарлама осы бөлімнің нақты талаптарының кейбіріне немесе барлығына болжамды пайдаланушыларға (№ 41 актуарлық практика стандартында айқындалғандай) қолжетімді өзге актуарлық хабарламаларда, мысалы актуарлық бағалау туралы жыл сайынғы есепте, қамтылған ақпаратқа сілтеме жасау арқылы сай келуі мүмкін.

a. өлшеу мақсаты туралы мәлімдеме және өлшеудің өзге мақсаттар үшін қолданылмауы мүмкін екендігі туралы мәлімдеме (3.3-Бөлімді қараңыз);

b. өлшеу күні (3.4-Бөлімді қараңыз);

c. өлшеу күнінен кейінгі оқиғаларға байланысты енгізілген түзетулердің сипаттамасы (3.4.2-Бөлімді қараңыз);

d. алдыңғы өлшеулердің түзетулерінің сипаттамасы (3.4.3-Бөлімді қараңыз);

e. актуарлық бағалауда бейнеленген жоспар немесе жоспар ережелерінің қысқаша мазмұны, ұқсас мақсат үшін дайындалған тікелей алдыңғы өлшеуде пайдаланылғандармен салыстырғанда актуарлық бағалауда бейнеленген елеулі жоспар ережелеріндегі белгілі өзгерістердің сипаттамасы, және актуарлық бағалауда бейнеленбеген кез келген елеулі жоспар ережелерінің сипаттамасы, осындай елеулі жоспар ережелерінің бейнеленбеуінің негіздемесімен қатар (3.5-Бөлімді қараңыз);

f. сол практика саласында білікті басқа актуарий актуарлық есепте ұсынылған актуарийдің жұмысының негізділігіне объективті баға бере алатындай, 3.5.3-Бөлімде сипатталғандардың арасынан кез келген елеулі жоспар ережелерін бағалау үшін пайдаланылған актуарлық бағалау рәсімдерінің сипаттамасы (3.5.3-Бөлімді қараңыз);

g. қатысушылар туралы ақпарат пен қаржылық ақпарат жиналған күн(дер);

h. қатысушылар туралы ақпараттың қысқаша мазмұны (3.6.1-Бөлімді қараңыз);

i. егер гипотетикалық деректер пайдаланылса — деректердің сипаттамасы (3.6.2-Бөлімді қараңыз);

j. өлшеуге қатысы бар, принципал жасаған кез келген есеп саясатының немесе қаржыландыру нұсқаларын таңдаудың сипаттамасы (3.7-Бөлімді қараңыз);

k. ұқсас мақсат үшін дайындалған тікелей алдыңғы өлшеуде пайдаланылғандармен салыстырғанда елеулі допущениелер мен әдістердегі белгілі өзгерістердің сипаттамасы. Өзге тарап белгілеген ұйғарылған допущениенің немесе әдістің не құқықпен белгіленген ұйғарылған допущениенің немесе әдістің нәтижесі болып табылмайтын допущениелер мен әдістердегі өзгерістерге қатысты актуарийге осы өзгерістерге әкелген ақпарат пен талдаудың түсіндірмесін қосу керек. Түсіндірме қысқа болуы мүмкін, бірақ жоспар жағдайларына қатысы болуы тиіс (3.8-Бөлімді қараңыз);

l. актуарийдің кәсіби пайымы бойынша, 1) құқықпен белгіленген ұйғарылған допущениелерден немесе әдістерден және 2) актуарий таңдамаған әрі өлшеу мақсаты үшін негізділікке бағалай алмайтын допущениелерден өзге допущениелердің жиынтық әсерінің елеулі ауытқуы (яғни елеулі түрде оптимистік немесе пессимистік) болмауы күтілетіні-күтілмейтіні туралы мәлімдеме, қолайсыз ауытқуға резервтер енгізілген немесе № 51 актуарлық практика стандартына сәйкес тәуекелді бағалау үшін балама допущениелер пайдаланылатын жағдайларды қоспағанда (3.8-Бөлімді қараңыз);

m. егер актуарий жинақталған немесе кепілдендірілген төлемдер құнын өлшеген болса, жинақталған немесе кепілдендірілген деп қаралатын төлем түрлерінің сипаттамасы, және — жинақталған төлемдерді жатқызу құрылымы жоспар ережелерінен ерекшеленетін немесе олармен сипатталмайтын шамада — жатқызу құрылымының сипаттамасы (3.9-Бөлімді қараңыз);

n. егер нарықпен үйлесімді келтірілген құнды өлшеу орындалса, төлемдер бойынша дефолт тәуекелінің немесе жоспар демеушісінің қаржылық жағдайының қосылған-қосылмағаны және қалай қосылғаны туралы сипаттама (3.10-Бөлімді қараңыз);

o. қолданылса — дефолт тәуекелі төмен міндеттемелер өлшемі (3.11-Бөлімді қараңыз). Өлшемге қосымша актуарийге мыналарды ашу керек:

пайдаланылған дисконттау мөлшерлемесі немесе дисконттау мөлшерлемелері және оларды таңдаудың негіздемесі;
қаржыландыру мақсаттары үшін бағалауда пайдаланылғандардан ерекшеленетін өзге елеулі допущениелердің, олар болған жағдайда, сипаттамасы және оларды таңдаудың негіздемесі;
пайданы дереу тану арқылы пайдаланылған актуарлық шығынды есептеу әдісі;
сол практика саласында білікті басқа актуарий актуарийдің жұмысының негізділігіне объективті баға бере алатындай, 3.5.3-Бөлімде сипатталғандардың арасынан кез келген елеулі жоспар ережелерін бағалау үшін қаржыландыру мақсаттары үшін бағалауда пайдаланылғандардан ерекшеленетін актуарлық бағалау рәсімдерінің сипаттамасы; және
болжамды пайдаланушыға дефолт тәуекелі төмен міндеттемелер өлшемінің жоспарды қаржыландыру жағдайына, жоспарға жарналарға және қатысушыларға төлемдердің қамтамасыз етілуіне қатысты маңыздылығын түсінуге көмектесетін түсіндірме;

p. сол практика саласында білікті басқа актуарий әдістің елеулі сипаттамаларын түсінуге қабілетті болатындай (мысалы, осындай жоспар ережелері елеулі болғанда актуарлық шығынды есептеу әдісі бірнеше төлем формуласына, құрама төлем формулаларына немесе төлем формуласындағы өзгерістерге қалай қолданылатыны), актуарлық шығынды есептеу әдісінің және қалыпты құндарды жатқызу тәртібінің жеткілікті егжей-тегжейлі дәрежедегі сипаттамасы (3.13-Бөлімді қараңыз);

q. қолданылса — жоспардың қаржыландыру жағдайын актуарийдің ашуына енгізілген жоспардың активтері мен міндеттемелерінің нақты өлшемдерінің сипаттамасы. Федералдық құқықпен немесе нормативтік актімен ұйғарылмаған қаржыландыру жағдайын өлшеулерге қатысты актуарийге осы сипаттаманы мынадай қосымша ашулардың әрқайсысымен сүйемелдеу керек:

қаржыландыру жағдайы өлшемінің жоспардың төлемдер бойынша міндеттемелерін реттеудің болжамды құнын жабу үшін жоспар активтерінің жеткіліктілігін бағалау үшін тиісті-тиісті еместігі;
қаржыландыру жағдайы өлшемінің болашақ жарналарға қажеттілікті немесе олардың шамасын бағалау үшін тиісті-тиісті еместігі; және
қолданылса — егер өлшем активтердің актуарлық құнын емес, нарықтық құнын бейнелесе, қаржыландыру жағдайы өлшемінің өзгеше болатыны туралы мәлімдеме;

r. егер актуарий пайданы бөлу арқылы актуарлық шығынды есептеу әдісі негізіндегі қаржыландыру жағдайын ашса, пайданы дереу тану арқылы актуарлық шығынды есептеу әдісі негізіндегі қаржыландыру жағдайы (3.13-Бөлімді қараңыз). Осы мақсат үшін пайдаланылған пайданы дереу тану арқылы актуарлық шығынды есептеу әдісінің сипаттамасы ашылуы тиіс;

s. әрбір амортизация базасы бойынша кезеңдік шығынға немесе актуарлық тұрғыда айқындалған жарнаға енгізілген амортизацияланатын қалдық, қалған амортизация кезеңі және амортизациялық төлем, қаржыландырылмаған актуарлық жинақталған міндеттеме толық амортизацияланбайды деп күтілетінін ашумен қатар (3.14-Бөлімді қараңыз);

t. пайдаланылған кез келген нәтижені тегістеу әдісінің сипаттамасы. Егер нәтижені тегістеу әдісі пайдаланылса, актуарийге нәтижені тегістеусіз тиісті актуарлық тұрғыда айқындалған жарнаны да ашу керек (3.16-Бөлімді қараңыз);

u. амортизация әдісінің және кез келген бөлу қаржыландыруының (яғни жоспар демеушісінің төлемдердің бір бөлігін немесе барлығын белгіленген мерзімде төлеуінің болжамының) сипаттамасын қоса алғанда, шығындарды бөлу рәсімінің немесе жарналарды бөлу рәсімінің сипаттамасы (3.17-Бөлімді қараңыз);

v. активтердің актуарлық құнын қайта белгілеуді қоса алғанда, құқықпен белгіленген ұйғарылған допущениенің немесе әдістің нәтижесі болып табылмайтын шығындарды бөлу рәсімдеріндегі немесе жарналарды бөлу рәсімдеріндегі барлық өзгерістердің сипаттамасы. Актуарийге өзгерістің себебін және өзгерістің тиісті кезеңдік шығынға, актуарлық тұрғыда айқындалған жарнаға, қаржыландыру жағдайына немесе өзге де өлшемдерге жалпы әсерін тиісінше сөзбен немесе сандық деректермен ашу керек. Өзгерістің себебін және өзгерістің жалпы әсерін ашу қысқа болуы мүмкін, бірақ жоспар жағдайларына қатысы болуы тиіс (3.17-Бөлімді қараңыз);

w. қолданылса — жарналарды бөлу рәсімінің немесе жоспарды қаржыландыру саясатының болашақ күтілетін жоспарға жарналар мен қаржыландыру жағдайы үшін салдарының сапалы сипаттамасы (3.19[a] Бөлімін қараңыз). Актуарийге жарналарды бөлу рәсімінің немесе жоспарды қаржыландыру саясатының елеулі сипаттамаларын және бағалауда пайдаланылған елеулі допущениелерді ашу керек;

x. қолданылса — жарналарды бөлу рәсімі немесе жоспарды қаржыландыру саясаты айқындайтын кез келген жарна қалыпты құн қосу қаржыландырылмаған актуарлық жинақталған міндеттемеге пайыздардан асып кетеді деп күтілетін сәтке дейін қанша уақыт өтетінінің бағалауы (3.19[b] Бөлімін қараңыз);

y. қаржыландырылмаған актуарлық жинақталған міндеттеме, ол болған жағдайда, толық амортизацияланады деп күтілетін кезеңнің бағалауы (3.19[c] Бөлімін қараңыз);

z. қолданылса — жарналарды бөлу рәсімінің немесе қаржыландыру саясатының жоспардың төлемдерді белгіленген мерзімде жүзеге асыру үшін жеткілікті активтерді жинақтауымен елеулі түрде үйлеспейтіні туралы мәлімдеме, сондай-ақ активтердің таусылуына дейінгі шамамен алынған уақыттың бағалауы (3.19[d] Бөлімін қараңыз);

aa. қолданылса — негізделген актуарлық тұрғыда айқындалған жарна, тиісті қаржыландыру жағдайы және есептеуде пайдаланылған, өзгеше түрде ашылмаған кез келген елеулі допущениелер немесе әдістер. Актуарийге негізделген актуарлық тұрғыда айқындалған жарнаны айқындау кезінде 3.17-Бөлімде қаралған тиісті шарттардың қалай ескерілгенінің сипаттамасын қосу керек (3.21-Бөлімді қараңыз). Ашу қысқа болуы мүмкін, бірақ жоспар жағдайларына қатысы болуы тиіс;

bb. қолданылса — жиынтық пайданы немесе залалды инвестициялық пайдаға немесе залалға және өзге пайдаға немесе залалға бөлумен пайдалар мен залалдарды талдаудың нәтижелері. Актуарий орындалған пайдалар мен залалдарды талдаудың неғұрлым егжей-тегжейлі нәтижелерін беру арқылы осы бөлімнің ашу талаптарын орындай алады (3.22-Бөлімді қараңыз). Мысалы, актуарий инвестициялық емес пайданы немесе залалды демографиялық және экономикалық пайдаларға немесе залалдарға бөле алар еді не жекелеген декременттер (мысалы, шығу, зейнетке шығу, өлім-жітім) және өзге де экономикалық факторлар (мысалы, жалақының өсуі, инфляция) туындатқан пайдаларды немесе залалдарды бөліп көрсете алар еді;

cc. егер актуарийдің кәсіби пайымы бойынша актуарийдің жуықтаулар мен бағалауларды пайдалануы егжей-тегжейлі есептеуге негізделген нәтижелерден елеулі түрде ерекшеленетін нәтижелер берген болатын болса — бұл туралы мәлімдеме (3.25-Бөлімді қараңыз); және

dd. болжамды пайдаланушылар үшін тиісті, болашақ өлшеулердің (мысалы, зейнетақы міндеттемелерінің, кезеңдік шығындардың, актуарлық тұрғыда айқындалған жарналардың немесе қаржыландыру жағдайының, қолданылғанда) ағымдағы өлшеуден елеулі түрде ерекшеленуі мүмкін екендігін көрсететін мәлімдеме. Мысалы, мынадай мәлімдемеге ұқсас мәлімдеме қолданылуы мүмкін: «Болашақ актуарлық өлшеулер мынадай факторлардың салдарынан осы есепте ұсынылған ағымдағы өлшеулерден елеулі түрде ерекшеленуі мүмкін: жоспар тәжірибесінің экономикалық немесе демографиялық допущениелермен болжанатын тәжірибеден ерекшеленуі; экономикалық немесе демографиялық допущениелердегі өзгерістер; осы өлшеулер үшін пайдаланылатын әдіснаманың табиғи жұмыс істеуінің бөлігі ретінде күтілетін артулар немесе азаюлар (мысалы, амортизация кезеңінің аяқталуы немесе жоспарды қаржыландыру жағдайына негізделген шығындарға немесе жарналарға қосымша талаптар); және жоспар ережелеріндегі немесе қолданыстағы құқықтағы өзгерістер» (3.23-Бөлімді қараңыз).

Бұдан басқа, актуарлық хабарлама мыналардың бірін қамтуы тиіс:

егер актуарийдің тапсырмасының ауқымы осындай болашақ өлшеулер ауқымын талдауды қамтыса — мұндай талдаудың нәтижелерін осындай ауқымды айқындау кезінде ескерілген факторлардың сипаттамасымен қатар ашу; не
актуарийдің тапсырмасының шектеулі ауқымының салдарынан актуарий осындай болашақ өлшеулердің ықтимал ауқымын талдауды орындамағаны туралы мәлімдеме.

4.2 Актуарий таңдамаған допущениелер немесе әдістер туралы актуарлық есепте ашу. Актуарийге актуарлық есепке актуарий таңдамаған кез келген елеулі допущениелердің немесе әдістердің көзін көрсетумен ашуларды қосу керек.

Актуарий таңдамаған кез келген допущениеге немесе әдіске қатысты, құқықпен белгіленген ұйғарылған допущениелерден немесе әдістерден өзгелеріне, актуарийдің есебінде, қолданылса, мыналарды көрсету керек:

a. актуарий таңдамаған, жеке өзі немесе өзге допущениелермен не әдістермен ұштасуда, актуарийдің кәсіби пайымы бойынша өлшеу мақсаты үшін негізделген болатынмен елеулі қайшылыққа түсетін кез келген допущение немесе әдіс (3.24-Бөлімді қараңыз); не

b. актуарий таңдамаған әрі өлшеу мақсаты үшін негізділікке бағалай алмайтын кез келген допущение немесе әдіс.

4.3 Актуарлық есепте қосымша ашу. Актуарийге сондай-ақ актуарлық есепке № 41 актуарлық практика стандартына сәйкес мынадай жағдайлар үшін ашуларды қосу керек:

a. егер актуарий өзге көздердің сведениесін пайдалану туралы мәлімдесе және сол арқылы актуарийден өзге тарап таңдаған кез келген елеулі допущение немесе әдіс үшін жауапкершілікті өзінен алып тастаса; және

b. егер актуарийдің кәсіби пайымы бойынша актуарий осы актуарлық практика стандартының басшылық нұсқауларынан елеулі түрде ауытқыса.

4.4 Құпия ақпарат. Осы актуарлық практика стандартында актуарийден құпия ақпаратты ашуды талап етуді көздейтін ештеңе жоқ.

Қосымша

Талқылауға арналған үшінші жобаға түсіндірмелер және оларға жауаптар

«Зейнетақы міндеттемелерін өлшеу және зейнетақы жоспары бойынша шығындарды немесе жарналарды айқындау» актуарлық практика стандарты № 4-тің ұсынылатын қайта қаралған редакциясының талқылауға арналған үшінші жобасы 2021 жылдың маусымында түсіндірмелерді ұсынудың соңғы мерзімі 2021 жылдың 15 қазаны болып бекітілді. Жеті түсіндірме хаты алынды, олардың кейбірі бірнеше комментатордың, мысалы фирмалардың немесе комитеттердің атынан ұсынылды. Осы қосымшаның мақсаттары үшін «комментатор» термині нақты түсіндірме хатына байланысты бірнеше тұлғаға қатысты болуы мүмкін. Зейнетақылар жөніндегі комитет алынған барлық түсіндірмелерді мұқият қарады, ал ASB Зейнетақылар жөніндегі комитет ұсынған өзгерістерді қарады (және тиісті болғанда өзгертті).

Төменде түсіндірме хаттарында қамтылған елеулі мәселелер мен ескертулер және олардың әрқайсысына жауаптар қысқаша баяндалған. Ұсынылған, бірақ елеулі болмаған тұжырымдамалардың немесе тыныс белгілерінің елеусіз өзгерістері қосымшада көрсетілмеген, дегенмен олар қабылданған болуы мүмкін.

Қосымшадағы «рецензенттер» термині Зейнетақылар жөніндегі комитет пен ASB-ні қамтиды. Бұдан басқа, қосымшада пайдаланылған бөлімдердің нөмірлері мен тақырыптары талқылауға арналған үшінші жобадағыларға қатысты.

ЖАЛПЫ ТҮСІНДІРМЕЛЕР

Түсіндірме. Бір комментатор актуарлық практика стандарты № 4 көптеген ережелердің белгіленген төлемдері бар шағын жоспарларға қолданылмайтынын тікелей мойындауын және белгілеуін ұсынды.

Жауап. Рецензенттер келіспейді және өзгерістер енгізген жоқ.

БӨЛІМ 1. МАҚСАТЫ, ҚОЛДАНЫЛУ АЯСЫ, ӨЗАРА СІЛТЕМЕЛЕР ЖӘНЕ КҮШІНЕ ЕНУ КҮНІ

1.2 «Қолданылу аясы» Бөлімі

Түсіндірме. Бір комментатор қолданылу аясы туралы бөлімге «Модельдеу» актуарлық практика стандарты № 56-ға сілтеме қосуды ұсынды.

Жауап. Рецензенттер келіспейді және осы түсіндірмеге жауап ретінде өзгерістер енгізген жоқ. Рецензенттер қолданылу аясы туралы бөлімдегі абзацтың осы стандартқа тікелей қатысты басшылық нұсқаулар беретін зейнетақыларға байланысты актуарлық практика стандарттарымен ықтимал қайшылықтарға қатысты екенін атап өтеді. Рецензенттер сондай-ақ № 56 актуарлық практика стандартына сілтеме 3.2-Бөлімге қосылғанын атап өтеді.

БӨЛІМ 2. АНЫҚТАМАЛАР

2.8 «Жарналарды бөлу рәсімі» Бөлімі

Түсіндірме. Бір комментатор 2.8-Бөлімдегі екінші сөйлемді мынадай болатындай етіп өзгертуді ұсынды: «Рәсім актуарлық шығынды есептеу әдісін пайдаланады және активтерді бағалау әдісін, амортизация әдісін және/немесе нәтижені тегістеу әдісін пайдалануы мүмкін».

Жауап. Рецензенттер келіспейді және өзгерістер енгізген жоқ, өйткені «және/немесе» қолданылуы актуарлық практика стандарттарының стиліне сай келмейді, себебі «немесе» қолданылуы «және»-ні қамтиды.

2.9 «Шығындарды бөлу рәсімі» Бөлімі

Түсіндірме. Бір комментатор 2.9-Бөлімдегі екінші сөйлемді мынадай болатындай етіп өзгертуді ұсынды: «Рәсім актуарлық шығынды есептеу әдісін пайдаланады және активтерді бағалау әдісін және/немесе амортизация әдісін пайдалануы мүмкін».

БӨЛІМ 3. МӘСЕЛЕЛЕРДІ ТАЛДАУ ЖӘНЕ ҰСЫНЫЛАТЫН ПРАКТИКАЛАР

3.2 «Жалпы рәсімдер» Бөлімі

Түсіндірме. Бір комментатор жалпы рәсімдер тізбесіне модельдеуді қосуды, сондай-ақ жаңа ішкі бөлім қосуды ұсынды.

Жауап. Рецензенттер жаңа ішкі бөлімді қосумен келіспейді, бірақ 3.2-Бөлімге № 56 актуарлық практика стандартына сілтеме қосты.

3.4.3 «Алдыңғы өлшеулердің түзетулері» Бөлімі

Түсіндірме. Бір комментатор 3.4.3-Бөлімдегі соңғы сөйлемді мынадай болатындай етіп өзгертуді ұсынды: «Міндеттемелерді алдыңғы өлшеу күнінен бастап түзеткен кезде актуарийге, бұл өлшеу мақсаты үшін тиісті болса, міндеттемелерді айқындау үшін қайта қаралған допущениелерді пайдалану мүмкіндігін қарастыру керек».

Жауап. Рецензенттер келіседі және осы түсіндірмеге жауап ретінде тұжырымдаманы өзгертті.

3.8 «Допущениелер» Бөлімі

Түсіндірме. Бір комментатор 3.8-Бөлімдегі «бағалау» (assess) терминін допущениелердің жиынтық әсерінің негізделген болатынмен елеулі қайшылыққа түсетін-түспейтінін айқындау мағынасында нақтылауды ұсынды.

Жауап. Рецензенттер басшылық нұсқаулар жеткілікті айқын деп пайымдайды және өзгерістер енгізген жоқ.

3.9 «Жинақталған немесе кепілдендірілген төлемдер құнын өлшеу» Бөлімі

Түсіндірме. Бір комментатор 3.9(g)(3) (жоспардың ықтимал тоқтатылуына байланысты шығыстар, оның ішінде жоспар активтерін өткізу бойынша транзакциялық шығындар) және (4) (инвестициялық саясаттағы өзгерістер) тармақтарының жойылуын, өзгертілуін немесе 3.3-Бөлімге көшірілуін ұсынды.

Жауап. Рецензенттер осы түсіндірмеге жауап ретінде 3.9-Бөлімдегі басшылық нұсқауларды өзгертті.

3.10 «Нарықпен үйлесімді келтірілген құндар» Бөлімі

Түсіндірме. Бір комментатор осы бөлімді алып тастауды ұсынды және егер тұжырымдама сақталса, ASC 715 бойынша ABO мен PBO нарықпен үйлесімді келтірілген құндар болып табылмауы ықтимал екенін айқын көрсету керек деп мәлімдеді.

Жауап. Рецензенттер басшылық нұсқаулар тиісті деп пайымдайды және осы түсіндірмеге жауап ретінде өзгерістер енгізген жоқ.

Түсіндірме. Бір комментатор 3.10-Бөлім сақталған жағдайда төлемдер бойынша дефолт тәуекелін немесе демеушінің қаржылық жағдайын бейнелеуге рұқсат беретін бөлікті алып тастауды ұсынды.

Жауап. Рецензенттер келіспейді және осы түсіндірмеге жауап ретінде өзгерістер енгізген жоқ.

Түсіндірме. Бір комментатор 3.10 және 3.11-Бөлімдерде «актуарлық бағалау күніне қарай тапқан төлемдердің» 3.9 «Жинақталған немесе кепілдендірілген төлемдер құнын өлшеу» Бөліміндегі «жинақталған төлемдермен» бірдей-бірдей еместігі айқын емес екенін мәлімдеді. Егер солай болса, актуарлық практика стандартында осы үш бөлімнің барлығында бірдей терминологияны пайдалану керек. Егер айырмашылық көзделсе, айырмашылықтың неден тұратынын айқын көрсету керек.

Жауап. Рецензенттер осы түсіндірмеге жауап ретінде 3.9-Бөлімдегі басшылық нұсқауларды нақтылады.

3.11 «Дефолт тәуекелі төмен міндеттемелер өлшемі» Бөлімі

Түсіндірме. Бірнеше комментатор 3.11-Бөлімнің бірінші абзацында «…есептеу керек…» дегенді «…есептеу мүмкіндігін қарастыру керек…» дегенге өзгертуді ұсынды.

Жауап. Рецензенттер келіспейді және осы түсіндірмеге жауап ретінде өзгерістер енгізген жоқ.

Түсіндірме. Бірнеше комментатор 3.11-Бөлімдегі өзгермелі аннуитеті бар жоспар туралы мәтін үшін балама тұжырымдаманы ұсынды.

Жауап. Рецензенттер басшылық нұсқауларды мынадай болатындай етіп өзгертті: «Осы міндеттемелер өлшемі мақсаттары үшін актуарийге жоспар активтерін тіркелген кірісі бар және дефолт тәуекелі төмен бағалы қағаздарға инвестициялаудың болашақта жүзеге асырылуы күтілетін төлемдер құрылымына әсерін (ол болған жағдайда), мысалы өзгермелі аннуитеті бар жоспарда, есепке алу мүмкіндігін қарастыру керек».

Түсіндірме. Бір комментатор ASB барлық қаржыландыру мақсаттары үшін бағалауларға енгізу үшін LDROM (дефолт тәуекелі төмен міндеттемелер өлшемі) ашуын енгізудің болжамды пайдаланушы үшін неліктен және қалай тиісті әрі пайдалы ақпарат беретіні туралы түсіндірме қосуы керек деп санады.

Жауап. Рецензенттер басшылық нұсқаулар тиісті деп пайымдайды және актуарлық практика стандартының сүйемелдеуші меморандумы былай дейтінін атап өтеді: «…бұл қосымша ашу жоспарды қаржыландыру жағдайын неғұрлым толық бағалауды қамтамасыз етеді және өлшеу күніне қарай қатысушылар тапқан төлемдердің қамтамасыз етілуі туралы қосымша ақпарат береді».

Түсіндірме. Бір комментатор 3.11-Бөлім контекстінде «жинақталған шығындар» (costs accrued) нені білдіретіні айқын емес екенін мәлімдеді.

Жауап. Рецензенттер келіседі және осы түсіндірмеге жауап ретінде басшылық нұсқауларды нақтылады.

Түсіндірме. Бір комментатор 3.11-Бөлімнің төртінші абзацындағы тұжырымдаманы мынадай болатындай етіп өзгертуді ұсынды: «Жоспар ережелері дәстүрлі актуарлық бағалау рәсімдерін пайдалана отырып тиісінше өлшеу қиын зейнетақы міндеттемелерін, мысалы нақты инвестициялық кірістілікке, нарықтық индекс қозғалыстарына немесе өзге де ұқсас факторларға байланысты төлемдерді туындатқанда, актуарийге өлшеу күніне қарай осындай тапқан төлемдер немесе жинақталған шығындар бойынша дефолт тәуекелі төмен міндеттемелер өлшемін есептеу үшін, егер мұндай рәсімдер оған нұсқаса, балама дисконттау мөлшерлемелерін пайдалануды қоса алғанда, 3.5.3-Бөлімде сипатталғандар сияқты балама актуарлық бағалау рәсімдерін пайдалану мүмкіндігін қарастыру керек».

Жауап. Рецензенттер келіспейді және осы түсіндірмеге жауап ретінде өзгерістер енгізген жоқ. Рецензенттер бесінші абзацқа мынадай түрде өзгерістер енгізілгенін атап өтеді: «Осы міндеттемелер өлшемі мақсаттары үшін актуарийге жоспар активтерін тіркелген кірісі бар және дефолт тәуекелі төмен бағалы қағаздарға инвестициялаудың болашақта жүзеге асырылуы күтілетін төлемдер құрылымына әсерін (ол болған жағдайда), мысалы өзгермелі аннуитеті бар жоспарда, есепке алу мүмкіндігін қарастыру керек».

3.14 «Амортизация әдісі» Бөлімі

Түсіндірме. Бір комментатор 3.14-Бөлімде актуарийге тізбеленген элементтерді міндетті түрде «ескеру» керек емес, «қарастыру» керек екенін көрсету керек деп санады, өйткені олардың кейбірі ескеру үшін міндетті емес немесе орынсыз болуы мүмкін.

Жауап. Рецензенттер 3.14-Бөлімдегі басшылық нұсқаулар былай дейтінін атап өтеді: «актуарийге, қолданылса, мыналарды қоса алғанда, бірақ олармен шектелмейтін факторларды ескеру керек». Осыған байланысты рецензенттер өзгерістер енгізген жоқ.

Түсіндірме. Бір комментатор негізделген актуарлық тұрғыда айқындалған жарна қаржыландырылмаған актуарлық міндеттемені толық амортизациялау үшін әзірленген амортизация әдісін пайдалануы туралы талап белгілеуді ұсынды.

Жауап. Рецензенттер басшылық нұсқаулар тиісті деп пайымдайды және өзгерістер енгізген жоқ.

3.17 «Бөлу рәсімі» Бөлімі

Түсіндірме. Бір комментатор 3.17-Бөлімде актуарийге тізбеленген элементтерді міндетті түрде «ескеру» керек емес, «қарастыру» керек екенін көрсету керек деп санады, өйткені олардың кейбірі ескеру үшін міндетті емес немесе орынсыз болуы мүмкін (мысалы, принципалдың тиісті тілектері, ықтимал ұрпақаралық әділдік).

Жауап. Рецензенттер келіспейді және өзгерістер енгізген жоқ.

3.19 «Жарналарды бөлу рәсімінің немесе қаржыландыру саясатының салдары» Бөлімі

Түсіндірме. Бір комментатор жарналарды бөлу рәсімі қалыпты құн қосу қаржыландырылмаған міндеттемеге пайыздардан асатын күтілетін жарна берген кезге дейін 3.19(b)-Бөлімінде көзделген ашу талап етілмеуі тиіс деп санады.

Жауап. Рецензенттер басшылық нұсқаулар тиісті деп пайымдайды және өзгерістер енгізген жоқ. Рецензенттер басшылық нұсқаулар былай дейтінін атап өтеді: «Осы бөлімнің мақсаттары үшін актуарий барлық допущениелер іске асырылады және жоспар демеушісі (немесе өзге жарна салушы тұлға) жарналарды бөлу рәсімі немесе қаржыландыру саясаты болжайтын жарналарды жүзеге асырады деп ұйғара алады».

Түсіндірме. Бір комментатор 3.19-Бөлімдегі (b), (c) және (d) тармақтары үшін «жарна» «жоспардың күтілетін болашақ жарналарына» қатысты екенін нақтылау үшін балама тұжырымдаманы ұсынды.

3.21 «Негізделген актуарлық тұрғыда айқындалған жарна» Бөлімі

Түсіндірме. Бір комментатор 3.21(b)-Бөлімі үшін балама тұжырымдаманы ұсынды.

Жауап. Рецензенттер келіседі және осы түсіндірмеге жауап ретінде тұжырымдаманы өзгертті.

Түсіндірме. Бір комментатор негізделген актуарлық тұрғыда айқындалған жарнаны айқындау мақсаттары үшін «вступление жасына» (entry age normal) қалыпты құнды есептеуге «әрбір қатысушы үшін ағымдағы төлемдер жоспарын» пайдалануға рұқсат беру үшін 3.21(b)-Бөлімін нақтылауды ұсынды.

3.22 «Пайдалар мен залалдарды талдау» Бөлімі

Түсіндірме. 3.22-Бөлімде бір комментатор неғұрлым мазмұнды мысал беру үшін «жалғыз жеке тұлғаны» «шектеулі жеке тұлғалар тобына» ауыстыруды ұсынды.

3.26 «Құжаттау» Бөлімі

Түсіндірме. 3.26-Бөлімде бір комментатор «Бұдан басқа, актуарийге 4-Бөлімге сәйкес ашуға жататындардан өзге іс материалдарын сақтауға қатысты басшылық нұсқаулар үшін № 41 актуарлық практика стандартына жүгіну керек» деген сөйлемді артық деп санады және ол жойылуы тиіс деді.

Жауап. Рецензенттер келіспейді және өзгерістер енгізген жоқ.

БӨЛІМ 4. ХАБАРЛАМАЛАР ЖӘНЕ АҚПАРАТТЫ АШУ

4.1 «Актуарлық есепте міндетті түрде ашу» Бөлімі

Түсіндірме. Екі комментатор 4.1-Бөлімдегі актуарлық практика стандарттарының тізбесіне «Модельдеу» актуарлық практика стандарты № 56-ны қосуды ұсынды.

Жауап. Рецензенттер № 56 актуарлық практика стандарты бойынша басшылық нұсқаулар 3-Бөлімге қосылғанын, демек 4.1-Бөлімдегі актуарлық практика стандарттарының тізбесіне қосылғанын атап өтеді.

Түсіндірме. Бір комментатор 4.1(k)-Бөлімінде «допущениелер» дегеннің алдына «елеулі» дегенді қоюды ұсынды.

Жауап. Рецензенттер келіседі және осы түсіндірмеге жауап ретінде тұжырымдаманы өзгертті.

Түсіндірме. Бір комментатор 4.1(o)(1)-Бөліміндегі дисконттау мөлшерлемесін таңдаудың негіздемесін ашу туралы талапқа қарсылық білдірді.

Жауап. Рецензенттер басшылық нұсқаулар тиісті деп пайымдайды және өзгерістер енгізген жоқ.

Түсіндірме. Бір комментатор 4.1(o)(5)-Бөліміндегі ашу туралы талапты жоюды ұсынды, өйткені ASB актуарийден осы талапқа жауап ретінде нені ашуды күтетіні мүлде айқын емес.

Жауап. Рецензенттер келіспейді және осы түсіндірмеге жауап ретінде өзгерістер енгізген жоқ. Рецензенттер 3.11-Бөлімдегі басшылық нұсқаулар былай дейтінін атап өтеді: «Актуарийге болжамды пайдаланушы үшін тиісті түсіндірмені айқындау үшін кәсіби пайымды қолдану керек».

Түсіндірме. Бір комментатор талқылауға арналған үшінші жобадан талқылауға арналған екінші жобаның 4.1(v)-Бөлімінің алып тасталуын құптағанымен, комментатор осыған байланысты 4.1(aa)-Бөліміне қосылғандардың дәл сондай және артық ауыртпалықты екенін мәлімдеді.

Жауап. Рецензенттер келіспейді және өзгерістер енгізген жоқ. Рецензенттер 4.1(aa)-Бөлімі «ашу қысқа болуы мүмкін, бірақ жоспар жағдайларына қатысы болуы тиіс» дейтінін атап өтеді.

Зейнетақы міндеттемелерін өлшеу және зейнетақы жоспары бойынша шығындар немесе жарналарды айқындау

КПА актуарлық практика стандарты № 4

«Зейнетақы міндеттемелерін өлшеу және зейнетақы жоспары бойынша шығындарды немесе жарналарды айқындау»

Актуарлық практика стандарты № 4

Зейнетақы міндеттемелерін өлшеу және зейнетақы жоспары бойынша шығындарды немесе жарналарды айқындау

МАЗМҰНЫ

СҮЙЕМЕЛДЕУШІ МЕМОРАНДУМ

Стандарттың тарихы

Талқылауға арналған бірінші жоба

Талқылауға арналған екінші жоба

Талқылауға арналған үшінші жоба

Талқылауға арналған үшінші жобамен салыстырғандағы елеулі өзгерістер

Қолданыстағы актуарлық практика стандартымен салыстырғандағы елеулі өзгерістер

ASB Зейнетақылар жөніндегі комитеті

Актуарлық стандарттар жөніндегі кеңес

АКТУАРЛЫҚ ПРАКТИКА СТАНДАРТЫ № 4

ЗЕЙНЕТАҚЫ МІНДЕТТЕМЕЛЕРІН ӨЛШЕУ ЖӘНЕ ЗЕЙНЕТАҚЫ ЖОСПАРЫ БОЙЫНША ШЫҒЫНДАРДЫ НЕМЕСЕ ЖАРНАЛАРДЫ АЙҚЫНДАУ

ПРАКТИКА СТАНДАРТЫ

Бөлім 1. Мақсаты, қолданылу аясы, өзара сілтемелер және күшіне ену күні

Бөлім 2. Анықтамалар

Бөлім 3. Мәселелерді талдау және ұсынылатын практикалар

Бөлім 4. Хабарламалар және ақпаратты ашу

Қосымша

Талқылауға арналған үшінші жобаға түсіндірмелер және оларға жауаптар

ЖАЛПЫ ТҮСІНДІРМЕЛЕР

БӨЛІМ 1. МАҚСАТЫ, ҚОЛДАНЫЛУ АЯСЫ, ӨЗАРА СІЛТЕМЕЛЕР ЖӘНЕ КҮШІНЕ ЕНУ КҮНІ

БӨЛІМ 2. АНЫҚТАМАЛАР

БӨЛІМ 3. МӘСЕЛЕЛЕРДІ ТАЛДАУ ЖӘНЕ ҰСЫНЫЛАТЫН ПРАКТИКАЛАР

БӨЛІМ 4. ХАБАРЛАМАЛАР ЖӘНЕ АҚПАРАТТЫ АШУ