Қазақстандағы зейнетақы аннуитетінің реформасы: ҚНРДА жинақтарды аударудың жаңа қағидалары мен мұрагерлер құқығын бекітті

Қазақстан Республикасында міндетті және ерікті аннуитеттік сақтандыру саласында ауқымды реттеушілік өзгерістер бекітілді. Қазақстан Республикасының Қаржы нарығын реттеу және дамыту агенттігі (ҚНРДА) Басқармасының 2026 жылғы 28 қыркүйектегі № 131 қаулысымен зейнетақы аннуитеті шартын жасасу және Бірыңғай жинақтаушы зейнетақы қоры (БЖЗҚ) мен өмірді сақтандыру компаниялары (ӨСК) арасында зейнетақы жинақтарын аудару қағидаларына маңызды түзетулер енгізілді. Құжат 2026 жылғы 16 қазаннан бастап қолданысқа енгізіледі.

Аударуды цифрландыру және БСДҚ арқылы орталықтандыру

Реформаның басты жаңалығы — қағаз құжат айналымы мен азаматтардың БЖЗҚ бөлімшелеріне жеке келуінің толық жойылуы болды. Шарт жасасу және қаржы аудару рәсімі Бірыңғай сақтандыру дерекқоры (БСДҚ) арқылы толықтай орталықтандырылды:

• Электрондық негіздеме: БЖЗҚ-дан ӨСК-ға жинақтарды аудару үшін енді шартты верификациялаған кезде БСДҚ қалыптастыратын автоматты электрондық хабарлама негіз болады.
• Мерзімдерді қысқарту: Жиынтық төлем хабарламасын қалыптастыру мерзімі 10 жұмыс күнінен 7 жұмыс күніне дейін қысқартылды, ал жөнелтуші қордың мәліметтерді тексеруі 2 жұмыс күнінен аспайды.
• Бас тарту сүзгісі: Зейнетақы жинақтарын аударудан бас тарту негіздерінің тізбесі 8-ден 4 нақты критерийге дейін қысқартылды (шоттың болмауы, шарт сомасына қарағанда жинақтың жеткіліксіздігі, жеңілдікпен шыққанда I-II топтағы мерзімсіз мүгедектіктің расталмауы немесе МКЗЖ өтілінің 60 айдан аз болуы).

Сыйлықақы құрылымы және жеке қаражатпен қосымша төлем

Қаулы зейнетақы аннуитетінің жаңартылған үлгілік шартын бекітеді. Шартта жиынтық сақтандыру сыйлықақысын қалыптастырудың үш тәуелсіз көзі нақты бөлінген:

• Зейнетақы жинақтары: БЖЗҚ-дан МЗЖ, МКЗЖ және ЕЗЖ есебінен тікелей аударылатын қаражат.
• Сатып алу сомасы: сақтандырушыны ауыстырған жағдайда басқа өмірді сақтандыру компаниясынан аударылатын қаржы (БСДҚ шлюзі арқылы).
• Сақтанушының жеке қаражаты: егер БЖЗҚ-дағы жинақ көлемі өмір бойғы аннуитеттің ең төменгі құнын жабуға жеткіліксіз болса, азамат жетпеген соманы жеке жинағынан төлеуге құқылы. Бұл төлем қатаң түрде біржолғы және толық көлемде енгізіледі.

Мұрагерлерге кепілдіктер және сақтандырушылардың жауапкершілігі

Реттеуші тұтынушылардың және сақтандырылған азаматтардың мұрагерлерінің құқығын қорғауға ерекше назар аударды:

• Мұрагерлер үшін таңдау құқығы: Егер сақтандырылушы кепілдік берілген төлемдер кезеңінде қайтыс болса, мұрагерлер қалған кепілді соманы біржолғы немесе ай сайынғы төлем түрінде алуды өздері таңдай алады.
• Жерлеуге арналған төлем: Өмірді сақтандыру ұйымы отбасына немесе жерлеуді ұйымдастырған тұлғаға кемінде 35 АЕК мөлшерінде біржолғы төлем төлеуге міндетті.
• Төлемдер басталғанға дейін қайтыс болу: Егер клиент алғашқы ай сайынғы төлемді алғанға дейін қайтыс болса, мұрагерлерге қайтыс болған күнге есептелген толық сатып алу сомасы бірден беріледі.
• Кешіктіргені үшін өсімпұл: Сақтандыру төлемін кешіктірген әрбір күнтізбелік күн үшін сақтандырушыға төленбеген соманың 1,5% мөлшерінде өсімпұл салынады (қарыз сомасының 50%-ына дейін).

Актуарлық қорытынды: Қазақстандық ӨСК актуарийлері мен тәуекел-менеджерлері үшін № 131 қаулы өтімділік үлгілерін 7 күндік есеп айырысу терезесіне бейімдеуді, сатып алу сомасының сақтық қорларын қайта есептеуді және мұрагерлік опциялары мен қатаң өсімпұл санкцияларын ескере отырып аннуитет тарифтерін қайта қарауды талап етеді.