The Geneva Association және OGCI көміртекті ұстау (CCUS) жобаларын сақтандыру және ұзақмерзімді тәуекелдерді бағалау туралы баяндама жариялады

Сақтандыруды зерттеудің халықаралық Женева қауымдастығы (The Geneva Association) Мұнай-газ секторының климаттық бастамасымен (OGCI) және Таза энергия министрлерінің конференциясы бастамасымен (CEM CCUS) бірлесіп, «Enhancing the Insurability of Carbon Management Projects» атты стратегиялық баяндамасын жариялады. Құжат көмірқышқыл газын ұстау, пайдалану және геологиялық сақтау (CCUS) бойынша ауқымды өнеркәсіптік жобалардың сақтандырылуы алдындағы түбегейлі кедергілерді шешуге арналған. Материал танымдық сипатқа ие және зерттеу нәтижелері актуарлық математика, күрделі экологиялық тәуекелдерді андеррайтингтеу және қайта сақтандыру пулдарын қалыптастыру тұрғысынан талданады.

CCUS құн құру тізбегінің күрделі құрылымы

Баяндамада декарбонизация саласы жекелеген сынақ қондырғыларынан біртұтас өндірістік кластерлерге көшіп жатқаны атап өтіледі. Бірыңғай инфрақұрылымдық тізбек ірі өнеркәсіптік кәсіпорындарды (металлургия, цемент және мұнай-газ зауыттары), сұйытылған CO₂ тасымалдау құбырлары мен кеме флоттарын және терең жер асты геологиялық қоймаларын (сарқылған мұнай-газ қабаттары мен тұзды сулы горизонттар) байланыстырады.

Мұндай жүйе сақтандыру үшін бұрын-соңды болмаған актуарлық сұрақтар туғызады. Зерттеу авторлары сақтандырылудың төрт негізгі қағидатын бөліп көрсетеді:

1. Сектораралық ынтымақтастық: Әр түрлі салалар арасында қаржылық кепілдіктер мен сақтандыру сыйымдылығын үйлестіру;
2. Болжамды нормативтік реттеу: Шығарындылар үшін жауапкершілік стандарттарының болмауы андеррайтингтік баға белгілеуге мүмкіндік бермейді;
3. Толық құн тізбегін бағалау (Whole Value Chain): Инфрақұрылымның бір буынындағы ақау (мысалы, компрессорлық станцияның тоқтап қалуы) барлық қосылған зауыттар үшін өндірістің тоқтап қалуынан (Business Interruption) туындайтын тізбекті шығындарға әкеледі;
4. Тәуекелдерді айқын бөлу (Risk Allocation): Барлық қатысушылардың жауапкершілік шегін шарттық және заңнамалық деңгейде нақты бекіту.

Ұзақмерзімді геологиялық тәуекелдер және жауапкершілікті мемлекетке тапсыру

Дәстүрлі сақтандыру нарығы үшін ең үлкен қиындық — геологиялық қоймалардың бүтіндігін сақтау (герметикалық) тәуекелін модельдеу. Жер астына жоғары қысыммен айдалған көмірқышқыл газын мониторингтеу кезеңі ондаған және жүздеген жылдарға созылады, бұл стандартты жылдық сақтандыру шарттарының шеңберіне сәйкес келмейді.

The Geneva Association сарапшылары коммерциялық сақтандыру нарығы көмірқышқыл газын айдаудың операциялық кезеңін және ұңғымаларды жапқаннан кейінгі алғашқы мониторинг уақытын ғана қамти алатынын алға тартады. Ал ұңғымаларды түпкілікті консервациялаудан кейін қаттық сұйықтықтардың миграциясы мен қоздырылған сейсмикалық белсенділікке (induced seismicity) ұзақмерзімді жауапкершілік мемлекеттік арнайы қорларға өтуі тиіс (stewardship handoff). Бұған балама ретінде көміртегінің әрбір жерленген тоннасынан мақсатты жарналар есебінен қалыптасатын салалық өтемақы қорларын құру ұсынылады.

Қазақстанның энергетикалық секторы үшін маңызы

2060 жылға қарай көміртегі бейтараптығына қол жеткізу стратегиясын қабылдаған Қазақстан үшін бұл баяндаманың стратегиялық мәні зор. Каспий маңы ойпатында және Қарашығанақ пен Теңіз кен орындарында CCUS сынақ полигондарын дамыту актуарлық тәуекелдерді бағалаудың ұлттық әдіснамасын қажет етеді. Халықаралық қайта сақтандырушылар мойындаған экологиялық тәуекелдерді сақтандыру тетіктерінсіз өнеркәсіпті декарбонизациялауға шетелдік инвестицияларды тарту мүмкін емес.

Актуарлық қорытынды: CCUS жобаларындағы тәуекелдерді андеррайтинг пен модельдеу дәстүрлі статистикалық кестелерден қаттық газдар миграциясының геомеханикалық стохастикалық модельдеріне көшуді талап етеді. Қайта сақтандырушылар үшін ұңғымаларды консервациялаудан кейін тәуекелді мемлекетке беру шегін анықтау және мониторингтік қысым датчиктері негізінде параметрлік триггерлерді құру шешуші мәнге ие.

Дереккөз: The Geneva Association / OGCI (genevaassociation.org).