КПА актуарлық практика стандарты № 17
«Актуарийлердің сараптамалық айғақтары»
КПА актуарлық практика стандарты, мынаған негізделген: Actuarial Standard of Practice No. 17 «Expert Testimony by Actuaries», Actuarial Standards Board (ASB, АҚШ).
Осы құжат аталған дереккөздің кәсіби аудармасы және Қазақстан Актуарийлер Палатасының (КПА) мақсаттары үшін бейімдемесі болып табылады. Алшақтықтар туындаған жағдайда КПА бекіткен мәтін ресми деп есептеледі.
Актуарлық практика стандарты № 17
Актуарийлердің сараптамалық айғақтары Қайта қаралған редакция
Әзірлеген ASOP № 17 бойынша жұмыс тобы Жалпы комитет Актуарлық стандарттар жөніндегі кеңес (ASB)
Қабылдаған Актуарлық стандарттар жөніндегі кеңес (ASB) 2018 ж. маусым
Құжат № 192
МАЗМҰНЫ
Ілеспе меморандум
ПРАКТИКА СТАНДАРТЫ
1-бөлім. Мақсаты, қолданылу аясы, өзара сілтемелер және күшіне ену күні
- 1.1 Мақсаты
- 1.2 Қолданылу аясы
- 1.3 Өзара сілтемелер
- 1.4 Күшіне ену күні
2-бөлім. Анықтамалар
- 2.1 Актуарлық болжам
- 2.2 Актуарлық әдіс
- 2.3 Деректер
- 2.4 Сарапшы
- 2.5 Принципал
- 2.6 Айғақтар
3-бөлім. Мәселелерді талдау және ұсынылатын практикалар
- 3.1 Жалпы ережелер
- 3.2 Принципалдың адвокатынан немесе өзге өкілінен алынған мәліметтерді пайдалану
- 3.3 Тексеру және сақтау
- 3.4 Заңдар мен заңға тәуелді актілерге қайшылық
- 3.5 Мүдделер қақтығысы
- 3.6 Мүдделерді қорғаушы ретінде әрекет ету (адвокаттық)
- 3.7 Құқықпен ұйғарылған не өзге тұлғалар таңдаған актуарлық болжамдар немесе актуарлық әдістер
- 3.8 Гипотетикалық сұрақтар
- 3.9 Өзге қатысты айғақтарға қатысты айғақтар
- 3.10 Айқас жауап алу
- 3.11 Бұрынғы мәлімдемелермен үйлесімділік
- 3.12 Қатені анықтау
- 3.13 Сараптамалық айғақтарды шектеу
4-бөлім. Хабарламалар мен ақпаратты ашу
- 4.1 Жазбаша айғақтар
- 4.2 Ауызша айғақтар
- 4.3 Хабарлама беру және ақпаратты ашу
- 4.4 Ашудың қосымша түрлері
ҚОСЫМШАЛАР
1-қосымша — Алғышарттар және ағымдағы практикалар
2-қосымша — Талқылауға арналған жобаға қатысты түсініктемелер және оларға берілген жауаптар
Ілеспе меморандум
2018 ж. маусым
КІМГЕ: Актуарлық стандарттар жөніндегі кеңестің практика стандарттары қолданылатын актуарлық ұйымдардың мүшелеріне және актуарийлердің сараптамалық айғақтары мәселелеріне мүдделі өзге тұлғаларға
КІМНЕН: Актуарлық стандарттар жөніндегі кеңес (ASB)
ТАҚЫРЫБЫ: Актуарлық практика стандарты (ASOP) № 17
Осы құжат «Актуарийлердің сараптамалық айғақтары» атты Актуарлық практика стандартының № 17 қайта қаралған редакциясын қамтиды.
Стандарттың тарихы
Актуарлық стандарттар жөніндегі кеңес (ASB) «Актуарийлердің сараптамалық айғақтары» атты Актуарлық практика стандарты № 17-ні бастапқыда 1991 жылы қабылдады. Содан бері осы саладағы актуарлық практика дамыды. ASB басшылығымен Сарапшы-куәгерлер жөніндегі жұмыс тобы 2002 жылы Актуарлық практика стандарты № 17-ні сол кезде қолданыста болған актуарлық практика стандарттарының форматына сәйкестендіру және сараптамалық айғақтар саласындағы ағымдағы практикаларды көрсету мақсатында қайта қарады. Актуарлық практика стандарты № 17 шегіну туралы тұжырымдамалар бөлігінде 2011 жылғы 1 мамырда күшіне ену күнімен қосымша жаңартылды. 2015 жылы ASB қолданылатын құқық пен нормативтік реттеуді көрсету мақсатында осы стандартты қайта қарау қажеттілігі туралы тұжырымға келді.
Талқылауға арналған жоба
Талқылауға арналған жоба 2017 жылдың сәуірінде, түсініктемелер беруге арналған шекті мерзімі 2017 жылдың 30 маусымы болып, шығарылды. Түсініктемелері бар он бір хат алынды, олар осы түпкілікті стандартта көрініс тапқан өзгерістерді енгізу кезінде қаралды. Осы түсініктеме хаттарында қамтылған мәселелердің жиынтығын 2-қосымшадан қараңыз.
Талқылауға арналған жобамен салыстырғандағы елеулі өзгерістер
Талқылауға арналған жобаға, атап айтқанда, мынадай өзгерістер енгізілді:
1.2 «Қолданылу аясы» бөлімі стандарт қолданылатын мән-жайларға қатысты қосымша басшылық нұсқаулар беру мақсатында қайта тұжырымдалды.
2.4-бөлімдегі сарапшы анықтамасы нақтыланды.
3.2 «Принципалдың адвокатынан немесе өзге өкілінен алынған мәліметтерді пайдалану» бөлімі нақтыланды.
3.8 «Гипотетикалық сұрақтар» бөлімі нақтыланды.
ASB талқылауға арналған жоба бойынша түсініктемелер мен ұсыныстар беруге уақыт бөлген барлық тұлғаларға алғыс білдіреді.
ASB осы стандартты қабылдау үшін 2018 жылдың маусымында дауыс берді.
ASOP № 17 бойынша жұмыс тобы
David R. Godofsky, төраға James P. Galasso, Lawrence J. Sher Carl M. Harris, Margaret Tiller Sherwood Adam Reese
ASB жалпы комитеті
Margaret Tiller Sherwood, төраға Shawna S. Ackerman, Susan E. Pantely Ralph S. Blanchard III, Judy K. Stromback Andrew M. Erman, Hal Tepfer Dale S. Hagstrom, Christian J. Wolfe
Актуарлық стандарттар жөніндегі кеңес
Beth E. Fitzgerald, төраға Christopher S. Carlson, Darrell D. Knapp Maryellen J. Coggins, Cande J. Olsen Robert M. Damler, Kathleen A. Riley Mita D. Drazilov, Barbara L. Snyder
Актуарлық стандарттар жөніндегі кеңес (ASB) Америка Құрама Штаттарында тиісті актуарлық практика стандарттарын актуарлық практика стандарттарын (ASOP) әзірлеу және қабылдау арқылы белгілейді. Осы актуарлық практика стандарттары актуарийдің актуарлық қызметтер көрсету кезінде ұстануға тиіс рәсімдерін сипаттайды және актуарийдің осындай қызметтердің нәтижелерін хабарлау кезінде нені ашуға тиіс екенін айқындайды. (КПА ескертпесі: КПА мақсаттары үшін осы стандарттар Қазақстан Актуарийлер Палатасының актуарлық практика стандарттары ретінде бейімделеді.)
АКТУАРЛЫҚ ПРАКТИКА СТАНДАРТЫ № 17
АКТУАРИЙЛЕРДІҢ САРАПТАМАЛЫҚ АЙҒАҚТАРЫ
ПРАКТИКА СТАНДАРТЫ
1-бөлім. Мақсаты, қолданылу аясы, өзара сілтемелер және күшіне ену күні
1.1 Мақсаты — Осы актуарлық практика стандарты (ASOP) сараптамалық айғақтар беретін актуарийлерге басшылық нұсқаулар береді.
1.2 Қолданылу аясы — Осы стандарт тиісті форумда қолданылатын дәлелдемелік ережелерге сәйкес сарапшылар деп танылған актуарийлерге, олар сот тыңдауларында, дауларды шешу кезінде, жауап алу барысында (сотқа дейінгі дәлелдемелерді ашу тәртібінде), тарифтік тыңдауларда, заңнамалық тыңдауларда немесе өзге де ұқсас іс жүргізулерде айғақ берген кезде қолданылады.
Осы стандарт өзінің айғақтары мен сарапшы ретінде танылуы оның актуарий ретіндегі білімімен, дайындығымен, тәжірибесімен немесе жұмысбастылығымен байланысты емес тұлғаға қолданылмайды.
Осы стандарт Кәсіби мінез-құлық кодексін (бұдан әрі — Кодекс) толықтырады және сараптамалық айғақтар беретін актуарийге қатысты нақты басшылық нұсқаулар беруге арналған. Сондай-ақ тапсырылған міндеттің актуарлық мәніне қатысты өзге де актуарлық практика стандарттарына жүгіну қажет.
Осы стандарттағы ешнәрсе актуарлық пікірдегі ақылға қонымды алшақтықтарға кедергі келтіруге немесе актуарлық ғылым практикасын дамытудағы инновацияларды тежеуге бағытталмаған. Бұдан басқа, осы стандарт актуарлық болжамдар немесе актуарлық әдістерді таңдауды, актуарлық пікірлерді хабарлауды не актуарий мен принципал арасындағы қатынастарды шектеуге бағытталмаған. Осы стандарттағы ешнәрсе актуарийге қолданыстағы прецеденттің, құқықтың немесе нормативтік актінің қолданылуы немесе нақты түсіндірмесі, актуарийдің пікірінше, тиісті актуарлық практикаға өзгеше түрде қайшы келетін болса, оны даулауға кедергі келтіруге бағытталмаған.
Осы стандарттағы ешнәрсе актуарий айғақ беретін кез келген соттың немесе өзге сот органының, заңнамалық форумның, әкімшілік форумның, төрелік форумның немесе өзге форумның дәлелдемелік не іс жүргізу ережелеріне қайшы келетін қандай да бір хабарламаны немесе әрекетті талап етуге бағытталмаған. Осы стандарт актуарий сараптамалық айғақтарды ұсынатын форумда қолданылатын дәлелдемелік және іс жүргізу ережелеріне қайшы келетін шамада актуарий форумның дәлелдемелік және іс жүргізу ережелерін және форумда қолданылатын кез келген өзге ережелерді ұстануға тиіс.
Егер актуарий осы стандартта баяндалған басшылық нұсқаулардан қолданылатын құқықты (заңдарды, заңға тәуелді актілерді және өзге де заңды міндетті актілерді) сақтау мақсатында не актуарий орынды деп санайтын кез келген өзге себеппен шегінсе, актуарий 4-бөлімге жүгінгені жөн.
1.3 Өзара сілтемелер — Осы стандарт өзге құжаттардың ережелеріне сілтеме жасаған кезде, мұндай сілтеме көрсетілген құжаттарды болашақта өзгертілуі немесе қайта баяндалуы мүмкін редакцияларда, сондай-ақ оларды қандай да бір атаумен ауыстыратын кез келген құжаттарды қамтиды. Егер қандай да бір өзгертілген немесе қайта баяндалған құжат бастапқыда көрсетілген құжаттан елеулі түрде ерекшеленсе, актуарий осы стандарттың басшылық нұсқауларын олар қолданылатын және орынды болатын шамада ескергені жөн.
1.4 Күшіне ену күні — Осы стандарт актуарий 2018 жылдың 1 желтоқсанында немесе осы күннен кейін беретін барлық сараптамалық айғақтарға қатысты күшіне енеді.
2-бөлім. Анықтамалар
Төменде келтірілген терминдер осы актуарлық практика стандартында пайдалану үшін айқындалған.
2.1 Актуарлық болжам — Болашақ шығындарды немесе бағаланатын өзге актуарлық көрсеткішті бағалауға ықпал ететін параметрдің мәні немесе өзге актуарлық таңдау.
2.2 Актуарлық әдіс — Болашақ шығындарды немесе өзге актуарлық көрсеткішті бағалау мақсатында деректер немесе болжамдар талданатын не пайдаланылатын рәсім.
2.3 Деректер — Сандық, есепке алу (демографиялық) немесе сыныптамалық ақпарат не осындай мәліметтерден математикалық тұрғыдан шығарылған ақпарат, бірақ жалпы немесе сапалық ақпарат емес. Актуарлық болжамдар деректер болып табылмайды, алайда деректер әдетте актуарлық болжамдарды әзірлеу кезінде пайдаланылады.
2.4 Сарапшы — Форумда қолданылатын дәлелдемелік ережелерге сәйкес, тікелей не актуарийдің айғақтарын қабылдау арқылы, сарапшы ретінде айғақ беруге құқылы деп танылған тұлға. Актуарийдің сайып келгенде сарапшы деп танылатынын күту кезінде айғақ беруге тартылған не айғақ беруге рұқсат етілген актуарий, тіпті актуарий айғақ бермесе немесе кейіннен оның сарапшы өлшемшарттарына сай келмейтіні айқындалса да, осы стандарттың мақсаттары үшін сарапшы ретінде қаралады.
2.5 Принципал — Форумда қолданылатын дәлелдемелік және іс жүргізу ережелерін және кез келген өзге ережелерді ескере отырып, тапсырылған міндетке ілеспе фактілер мен мән-жайларға қарай, актуарийдің сараптамалық айғақтарға қатысты клиенті немесе жұмыс берушісі.
2.6 Айғақтар — Сот процесінде, тыңдауда немесе дауды шешу кезінде, жауап алу барысында (сотқа дейінгі дәлелдемелерді ашу тәртібінде), мәлімдеме немесе аффидевит арқылы не айғақтар алынуы мүмкін кез келген өзге тәсілмен сарапшы-куәгер ретінде ұсынылған пікірлерді немесе қорытындыларды хабарлау. Мұндай айғақтар ауызша немесе жазбаша болуы мүмкін.
3-бөлім. Мәселелерді талдау және ұсынылатын практикалар
3.1 Жалпы ережелер — Сараптамалық айғақтар беретін актуарий дауларды шешу үшін шешуші мәнге ие болуы мүмкін ақпаратты ұсына отырып, форумға, форумдағы фактілерді анықтайтын тұлғаға және қоғамға маңызды қызмет көрсетеді. Бұл күрделі техникалық тұжырымдамаларды айғақтар арналған аудитория үшін түсінікті болатындай етіп түсіндіруді қамтуы мүмкін. Актуарийлер ақылға қонымды актуарлық болжамдар мен тиісті актуарлық әдістерді қолданған кезде де өз қорытындыларында алшақтай алады, ал актуарийлер арасындағы пікірлердің жай ғана алшақтауы актуарийдің кәсіби стандарттарға сай келмейтінін білдірмейді. Дегенмен, сараптамалық айғақтар беретін актуарий, форумда қолданылатын дәлелдемелік және іс жүргізу ережелерін және кез келген өзге ережелерді ескере отырып, Кодекстің талаптарын сақтағаны жөн.
3.2 Принципалдың адвокатынан немесе өзге өкілінен алынған мәліметтерді пайдалану — Сарапшы әдетте принципалдың адвокатымен немесе өзге өкілімен тығыз жұмыс істейді. Сарапшы ретінде әрекет ететін актуарий форумда қолданылатын дәлелдемелік не іс жүргізу ережелерінің және кез келген өзге ережелердің мәні мен талаптарына қатысты принципалдың адвокаты немесе өзге өкілі берген консультацияларды, ақпаратты немесе нұсқауларды негізді түрде пайдалана (соларға сүйене) алады. Мұндай консультацияларды, ақпаратты немесе нұсқауларды пайдаланатын актуарий, тіпті судья, төреші, тыңдауды жүргізуші немесе іс жүргізу, дәлелдемелік не өзге мәселелер бойынша шешім шығаруға уәкілетті форумның өзге органы кейіннен осы консультация, ақпарат немесе нұсқау форумда қолданылатын дәлелдемелік, іс жүргізу не кез келген өзге ережелерге қайшы келеді немесе оларды бұзады деп айқындаса да, осындай консультацияны немесе нұсқауды ұстанғаны не осындай ақпаратты пайдаланғаны үшін осы стандартты бұзбайды.
3.3 Тексеру және сақтау — Сараптамалық айғақтар беру кезінде актуарий форумда қолданылатын барлық дәлелдемелік және іс жүргізу ережелерін және кез келген өзге ережелерді сақтағаны жөн. Бұдан басқа, актуарий кез келген қолданылатын актуарлық практика стандарттарымен, Актуарлық пікір туралы мәлімдеме жасайтын актуарийлерге арналған Біліктілік стандарттарымен (АҚШ-та — «Qualification Standards for Actuaries Issuing Statements of Actuarial Opinion in the United States») және Кодекспен танысып, оларды сақтағаны жөн.
3.4 Заңдар мен заңға тәуелді актілерге қайшылық — Егер актуарий қатысты заң немесе заңға тәуелді акт тиісті актуарлық практикалармен елеулі қайшылықты қамтиды деп санаса, актуарий мұндай қайшылықты форумның талаптарын, оның ішінде шектеусіз барлық дәлелдемелік және іс жүргізу ережелерін ескере отырып ашқаны жөн.
3.5 Мүдделер қақтығысы — Актуарий мүдделер қақтығысының ықтималдығын сезінуге тиіс және кез келген нақты немесе көрінетін мүдделер қақтығысын Кодекстің 7-Принципіне сәйкес реттеуге тиіс.
3.6 Мүдделерді қорғаушы ретінде әрекет ету (адвокаттық) — Форумда қолданылатын дәлелдемелік және іс жүргізу ережелерімен және кез келген өзге ережелермен үйлесетін мән-жайларда актуарий сараптамалық айғақтар беру кезінде принципалдың мүдделерін қорғаушы ретінде әрекет ете алады. Мүдделерді қорғаушы ретінде әрекет ету актуарийді Кодексті сақтау және ақылға қонымды актуарлық болжамдар мен тиісті актуарлық әдістерді пайдалану жауапкершілігінен босатпайды (3.7-бөлімге сәйкес мұны ашу шартымен ақылға қонымды әрі тиісті болмауы мүмкін, құқықпен ұйғарылған не өзге тұлғалар таңдаған актуарлық болжамдарды немесе актуарлық әдістерді пайдалану жағдайларын қоспағанда).
3.7 Құқықпен ұйғарылған не өзге тұлғалар таңдаған актуарлық болжамдар немесе актуарлық әдістер — Егер актуарий құқықпен ұйғарылған не өзге тұлғалар таңдаған актуарлық болжамдарды немесе актуарлық әдістерді пайдалана отырып есептеулер жүргізсе, актуарий форум ережелерін ескере отырып және бұл елеулі әрі қатысты болатын шамада, нәтижелер актуарийдің меншікті сараптамалық пікірімен үйлесетінін-үйлеспейтінін ашқаны жөн.
3.8 Гипотетикалық сұрақтар — Актуарийге гипотетикалық сұрақтар қойылуы мүмкін. Гипотетикалық сұрақтар адал ниетпен іс материалдарында бар фактілерді көрсетуі мүмкін, іс материалдарында бар фактілердің бір бөлігін ғана қамтуы мүмкін, не актуарий ақылға қонымсыз деп санайтын актуарлық болжамдарды қамтуы мүмкін. Егер бұған форумда қолданылатын дәлелдемелік және іс жүргізу ережелері және кез келген өзге ережелер, сондай-ақ судьяның немесе форумды қадағалауға уәкілетті өзге лауазымды тұлғаның қаулылары жол берсе, актуарий ақылға қонымсыз актуарлық болжамдарға негізделген деп адал ниетпен санайтын гипотетикалық сұрақтарға жауап беруден бас тарта алады.
3.9 Өзге қатысты айғақтарға қатысты айғақтар — Форумның дәлелдемелік және іс жүргізу ережелерін ескере отырып, актуарий өзге қатысты айғақтарға, оның ішінде қарама-қарсы тараптың айғақтарына қатысты сараптамалық айғақтар берген кезде, актуарий объективті түрде, өзге айғақтардың актуарийдің меншікті пікірімен үйлесетіні немесе алшақтайтыны туралы ғана емес, олардың ақылға қонымдылығына (негізділігіне) назар аудара отырып айғақ бергені жөн.
3.10 Айқас жауап алу — Айқас жауап алу барысында, форум ережелерін ескере отырып, актуарий қойылған сұрақтың аясын адал ниетпен қамтымайтын ақпаратты ерікті түрде беруге міндетті емес.
3.11 Бұрынғы мәлімдемелермен үйлесімділік — Сараптамалық айғақтар беру кезінде актуарий осы пәнге қатысты өзі жасаған болуы мүмкін мәлімдемелерді есте сақтағаны жөн. Егер актуарий ағымдағы жағдайда өзге актуарлық болжамдарды немесе актуарлық әдістерді қолданса, актуарий неліктен екенін түсіндіруге дайын болғаны жөн.
3.12 Қатені анықтау — Егер актуарий сараптамалық айғақтар бергеннен кейін елеулі қате жіберілгенін анықтаса, актуарий қатені форумға не принципалға немесе принципалдың өкіліне іс жүзінде мүмкін болатын ең қысқа мерзімде тиісінше ашқаны жөн. Кез келген осындай ашу форумда қолданылатын дәлелдемелік және іс жүргізу ережелеріне және кез келген өзге ережелерге сәйкес жүзеге асырылуға тиіс.
3.13 Сараптамалық айғақтарды шектеу — Актуарий сараптамалық айғақтарды форумның сипатына сәйкес келетін және форумда қолданылатын дәлелдемелік және іс жүргізу ережелерімен және кез келген өзге ережелермен үйлесетін тәсілмен ұсынғаны жөн. Егер актуарийдің Кодексті немесе өзге кәсіби стандарттарды сақтау қабілетіне қандай да бір шектеулер қойылса немесе қоюды көздесе, актуарий сарапшы ретінде әрекет ету немесе әрекет етуді жалғастыру орынды ма деген мәселені қарастырғаны жөн.
4-бөлім. Хабарламалар мен ақпаратты ашу
4.1 Жазбаша айғақтар — Сараптамалық айғақтарды жазбаша нысанда ұсыну кезінде актуарий айғақтарды форумда қолданылатын дәлелдемелік және іс жүргізу ережелеріне және кез келген өзге ережелерге сәйкес ұсынғаны жөн және тапсырылған міндеттің аясын, оның ішінде кез келген шектеулерді немесе шектеуші шарттарды сипаттағаны жөн. Жазбаша айғақтар форумға және болжанатын аудиторияға қатысты орынды болатын шамада талдауда пайдаланылған деректердің, актуарлық болжамдардың және актуарлық әдістердің сипаттамалары мен дереккөздерін қамтуға тиіс.
4.2 Ауызша айғақтар — Сараптамалық айғақтарды ауызша нысанда ұсыну кезінде актуарий ауызша айғақтарды форум ережелеріне сәйкес және болжанатын аудиторияға сәйкес келетін тәсілмен ұсынғаны жөн. Бұдан басқа, актуарий іс жүзінде мүмкін болатын шамада және форумда қолданылатын дәлелдемелік және іс жүргізу ережелерін және кез келген өзге ережелерді ескере отырып, ауызша айғақтарды растайтын құжаттаманы ұсынуға дайын болғаны жөн.
4.3 Хабарлама беру және ақпаратты ашу — Сараптамалық айғақтар беру кезінде актуарий «Актуарлық хабарламалар» атты КПА актуарлық практика стандарты № 41-ді (ASOP No. 41 «Actuarial Communications») сақтағаны жөн және, бұдан басқа, мынадай мәліметтерді, қолданылуы бойынша және форумда қолданылатын дәлелдемелік және іс жүргізу ережелері және кез келген өзге ережелер жол берген шамада, және бұл айғақтар үшін елеулі болатын шамада ашқаны жөн:
a. 3.4-бөлімде сипатталғандай, заңдар мен заңға тәуелді актілер және тиісті актуарлық практикалар арасындағы елеулі қайшылықтар;
b. егер актуарий құқықпен ұйғарылған не өзге тұлғалар таңдаған актуарлық болжамдарды немесе актуарлық әдістерді пайдалана отырып есептеулер жүргізсе — 3.7-бөлімде сипатталғандай, нәтижелер актуарийдің меншікті сараптамалық пікірімен үйлесетінін-үйлеспейтінін; және
c. 3.12-бөлімде сипатталғандай, сараптамалық айғақтар бергеннен кейін анықталған кез келген елеулі қателер.
4.4 Ашудың қосымша түрлері — Актуарий, қолданылуы бойынша, мыналарды да актуарлық хабарламаға қосқаны жөн:
a. егер қандай да бір елеулі болжам немесе әдіс қолданылатын құқықпен (заңдармен, заңға тәуелді актілермен және өзге де заңды міндетті актілермен) ұйғарылған болса, КПА актуарлық практика стандарты № 41-дің 4.2-бөлімінде көзделген ашу;
b. егер актуарий өзге дереккөздерден алынған мәліметтерді пайдалану туралы мәлімдесе және сол арқылы актуарийден өзге тарап таңдаған кез келген елеулі болжам немесе әдіс үшін жауапкершілікті өзінен алып тастаса, КПА актуарлық практика стандарты № 41-дің 4.3-бөлімінде көзделген ашу; және
c. егер, актуарийдің кәсіби пайымы бойынша, актуарий осы стандарттың басшылық нұсқауларынан өзгеше түрде елеулі шегінсе, КПА актуарлық практика стандарты № 41-дің 4.4-бөлімінде көзделген ашу.
1-қосымша
Алғышарттар және ағымдағы практикалар
Ескертпе: Осы қосымша ақпараттық мақсаттарда беріледі, бірақ практика стандартының бөлігі болып табылмайды.
Алғышарттар
Стандарт алғаш қабылданғаннан бері актуарийлер сарапшы-куәгерлер ретінде барған сайын белсенді әрекет ете бастады, неғұрлым алуан түрлі инстанцияларда көрініп, кеңейіп келе жатқан тақырыптар шеңберін қамтыды. Актуарийлер сараптамалық айғақтар беру мәселелерінде неғұрлым хабардар болған сайын, оқу-әдістемелік материалдарға қажеттілік біршама азайды.
Ағымдағы практикалар
Актуарийлер сараптамалық айғақтар беруге кең ауқымды мәселелер бойынша тартылуы мүмкін. Оларға, шектеусіз, мынадай мәселелер жатады:
a. зейнетақы немесе өзге төлемдердің актуарлық келтірілген құндары;
b. некені бұзуға байланысты актуарлық құндық бағалаулар;
c. резервтердің, сақтандыру тарифтерінің, баға белгілеудің немесе андеррайтинг рәсімдерінің не әкімшілік шығыстарға арналған резервтің жеткіліктілігі немесе тиісті сипаты;
d. «мәлімделген талаптар» (claims-made) немесе «төленген талаптар» (claims-paid) қағидаты бойынша қаржыландыру жүйелерінің шығындарға әсері;
e. тәуекелдерді сыныптау жүйелерінің, деликтілік жауапкершілік туралы шешімдердің не заңнамалық/нормативтік ұсыныстардың шығындарға әсері;
f. провайдерлерге өтем сомаларының, провайдерлер желісінің жеткіліктілігінің, провайдерлерді салыстырмалы зерттеулердің, провайдерлердің сапасын тексерулердің және түрлі денсаулық сақтау қызметтері туралы шарттық ережелердің актуарлық тексерулері;
g. қайтыс болған немесе зардап шеккен тұлғаның жоғалтылған табысы және осындай жоғалтылған табыстың актуарлық келтірілген құны;
h. актуарийдің кәсіби немқұрайдылығы (адалсыздығы);
i. белгіленген төлемдері бар зейнетақы жоспарларын жобалау немесе әкімшілендіру кезіндегі актуарлық баламалық немесе өзге де техникалық ережелер;
j. белгіленген төлемдері бар зейнетақы жоспарларына түзетулерді қате жобалау, әкімшілендіру немесе хабарлау;
k. белгіленген төлемдері бар жоспарға жоспардың даулы ережелерін немесе оларға түзетулерді баламалы түсіндірулердің қаржылық әсері;
l. инвестициялар бойынша тәуекел мен табыстылық арасындағы өзара байланыстар;
m. сақтандыру компаниясының немесе өзге заңды тұлғаның құны; және
n. бірнеше жұмыс беруші қатысатын төлем жоспарлары шеңберінде жоспардан шығу кезіндегі міндеттемелерді (withdrawal liability) бағалау.
2-қосымша
Талқылауға арналған жобаға қатысты түсініктемелер және оларға берілген жауаптар
«Актуарийлердің сараптамалық айғақтары» атты Актуарлық практика стандарты № 17-нің осы қайта қаралған редакциясының талқылауға арналған жобасы 2017 жылдың сәуірінде, түсініктемелер беруге арналған шекті мерзімі 2017 жылдың 30 маусымы болып, шығарылды. Түсініктемелері бар он бір хат алынды, олардың кейбірі бірнеше түсініктеме берушінің атынан, мысалы, фирмалар немесе комитеттер тарапынан ұсынылды. Осы қосымшаның мақсаттары үшін «түсініктеме беруші» термині нақты түсініктеме хатымен байланысты бірнеше тұлғаға қатысты болуы мүмкін. Жұмыс тобы алынған барлық түсініктемелерді мұқият қарады, ал Жалпы комитет пен ASB ұсынылған өзгерістерді қарады (және орынды болған жерде өзгертті).
Төменде түсініктеме хаттарында қамтылған елеулі мәселелер мен ескертпелердің жиынтығы және олардың әрқайсысына берілген жауаптар келтірілген.
«Рецензенттер» термині Жұмыс тобын, Жалпы комитетті және ASB-ні қамтиды. Өзгеше көрсетілмесе, төменде пайдаланылатын бөлімдердің нөмірлері мен атаулары талқылауға арналған жобаға қатысты.
ЖАЛПЫ ТҮСІНІКТЕМЕЛЕР
Түсініктеме
Бір түсініктеме беруші ұсынылған өзгерістер стандартты жақсартатынын ғана атап өтті. Бірнеше түсініктеме беруші ұсынылған өзгерістер туралы тұтастай қолайлы ескертпелер айтып, сонымен қатар жекелеген бөлімдер бойынша төменде баяндалғандай нақты ұсынымдар ұсынды.
Түсініктеме
Бір түсініктеме беруші стандартқа Кеңес беру және тәртіп жөніндегі актуарлық кеңестің (ABCD) басшылық нұсқауларына сілтеме енгізуді ұсынды.
Жауап
Рецензенттер келіспейді және ABCD-нің басшылық нұсқаулары еркін қолжетімді екенін және актуарлық практика стандарттарына енгізілмейтінін атап өтеді. Сондықтан рецензенттер өзгеріс енгізген жоқ.
Түсініктеме
Бір түсініктеме беруші ұсынылған стандарт форум ережелерін ұстану қажеттілігі туралы тұжырым бөлігінде қайталанатын болды деп болжады және стандарт онда соншама көп заңды терминологияның неліктен пайдаланылатынын түсіндіруге тиіс деп мәлімдеді.
Жауап
Рецензенттер, әдетте заңды сипатта болатын іс жүргізулерге қатысты стандарттың сипатын ескере отырып, заңды терминологияны пайдалану орынды деген тұжырымға келді. Сондықтан рецензенттер өзгеріс енгізген жоқ.
Түсініктеме
Бір түсініктеме берушінің стандарт сарапшы-куәгерлер ретінде әрекет ететін актуарийлерге нақты ұсынымдар бере алатын тәсілдерге қатысты көптеген ұсыныстары болды.
Жауап
Рецензенттер актуарлық практика стандарттары принциптерге негізделгенін және «Кіріспе актуарлық практика стандарты» атты Актуарлық практика стандарты № 1-де (ASOP No. 1 «Introductory Actuarial Standard of Practice»), 3.1.4-бөлімде талқыланғандай, ұйғарымдық болуға ұмтылмайтынын атап өтеді. Сондықтан рецензенттер өзгеріс енгізген жоқ.
Түсініктеме
Бір түсініктеме беруші стандарт актуарийлердің басқа актуарийлер (даудың өзге тарапы жалдаған) өз айғақтарында актуарлық практика стандарттарын бұзды деп айғақ беруі мәселесін қозғауын сұрады. Түсініктеме беруші стандарт актуарлық практика стандарттарын түсіндірудің тиісті тәсілін қозғауын ұсынды және бұдан әрі актуарийдің басқа актуарий актуарлық практика стандартын бұзды деп айғақ беруі заңсыз деп болжады.
Жауап
Рецензенттер стандарт актуарийдің актуарлық практика стандарттарын сақтауға қатысты айғақ беру мүмкіндігін шектемеуге тиіс деп санайды. Сондықтан рецензенттер өзгеріс енгізген жоқ.
1-БӨЛІМ. МАҚСАТЫ, ҚОЛДАНЫЛУ АЯСЫ, ӨЗАРА СІЛТЕМЕЛЕР ЖӘНЕ КҮШІНЕ ЕНУ КҮНІ
1.2 «Қолданылу аясы» бөлімі
Түсініктеме
Бір түсініктеме беруші қолданылу аясы анық әрі орынды деп мәлімдеді. Басқа түсініктеме беруші стандарттың актуарлық ғылым практикасын дамытудағы инновацияларды тежеуге бағытталмағаны туралы тұжырымға ризашылық білдірді.
Түсініктеме
Бір түсініктеме беруші электронды гиперсілтемеге қол жеткізе алмайтын оқырманға анық болуы үшін қолданылу аясы туралы бөлімнің бірінші сөйлемін айғақтар анықтамасынан мысалдар енгізе отырып кеңейтуді ұсынды.
Жауап
Рецензенттер стандартты формат 2-бөлімдегі анықтамаларға сілтемеге сүйенетінін атап өтеді және өзгеріс енгізген жоқ.
Түсініктеме
Бір түсініктеме беруші заңнамалық тыңдаулардың қамтылғаны-қамтылмағаны анық емес деп мәлімдеп, олардың кейбірінің тартыс сипатында болатынын атап өтті.
Жауап
Рецензенттер «тартыс» (adversarial) термині шатасу көзі болғанын атап өтеді және осы терминді пайдаланудан аулақ болу және заңнамалық тыңдаулар мен ұқсас іс жүргізулердің қамтылғанын нақтылау мақсатында қолданылу аясы туралы бөлімді өзгертті.
Түсініктеме
Бір түсініктеме беруші тарифтік тыңдаулар қолданылу аясына енгізілмеуге тиіс деп мәлімдеді, өйткені олар өзге стандарттармен қамтылуға тиіс.
Жауап
Рецензенттер келіспейді және осы түсініктемеге жауап ретінде өзгеріс енгізген жоқ.
Түсініктеме
Бір түсініктеме беруші, ұсынылған стандарт сонымен қатар актуарийлер болып табылатын тұлғалардың актуарлық емес айғақтарын қамтымағаны фактісіне сілтеме жасай отырып, осындай айғақтарды пайдаланушыларға стандарттың қолданылмайтынын түсінудің қандай да бір тәсілі қажет болатынын мәлімдеді. Түсініктеме беруші актуарий мұны өзінің жазбаша айғақтарында көрсетуін не оған актуарлық ұйымға мүшелікті көрсететін қысқартуларды пайдалануға тыйым салынуын ұсынды.
Жауап
Рецензенттер келіспейді және стандарт қолданылмайтын жағдайларда стандарт ашу түрлерін ұйғара алмайтынын атап өтеді. Сондықтан рецензенттер осы түсініктемеге жауап ретінде өзгеріс енгізген жоқ.
1.4 «Күшіне ену күні» бөлімі
Түсініктеме
Үш түсініктеме беруші қабылданғаннан кейін төрт айдан соң күшіне ену күні ақылға қонымды деген пікір білдірді. Бірнеше түсініктеме беруші стандарт қабылданғаннан кейін төрт айдан соң күшіне ену күні қабылдау күніне дейін басталған, бірақ күшіне ену күніне аяқталмаған сараптамалық куәлік беру жөніндегі тапсырмаларға қолайсыз әсер ететіні туралы алаңдаушылық білдірді. Басқа түсініктеме беруші күшіне ену күні ерікті түрде мерзімінен бұрын қолдану мүмкіндігімен қабылданғаннан кейін 12 айдан соң белгіленуін ұсынды.
Жауап
Рецензенттер тапсырманың ортасына түсетін күшіне ену күні қандай да бір проблемалар туғызады деп санамайды және өзгеріс енгізген жоқ.
Түсініктеме
Бір түсініктеме беруші күшіне ену күні ақылға қонымды, бірақ тапсырма күшіне ену күніне дейін басталып, одан кейін жалғасатын жағдайда стандарттың қай редакциясы қолданылатынын көрсету мақсатында нақтылануға тиіс деп мәлімдеді.
Жауап
Рецензенттер күшіне ену күні анық деп санайды және өзгеріс енгізген жоқ.
2-БӨЛІМ. АНЫҚТАМАЛАР
2.2 «Актуарлық әдіс» бөлімі
Түсініктеме
Бір түсініктеме беруші «Деректер талданатын рәсім…» деген тұжырымды «Деректер немесе болжамдар талданатын рәсім…» деп өзгертуді ұсынды.
Жауап
Рецензенттер келіседі және анықтамаға «немесе болжамдар» деген сөздерді қосты.
2.3 «Деректер» бөлімі
Түсініктеме
Бір түсініктеме беруші «деректер» анықтамасы өзге актуарлық практика стандарттарындағы анықтамамен үйлеспейтінін атап өтті.
Жауап
Рецензенттер келіседі және анықтаманы өзге актуарлық практика стандарттарымен үйлесімділік үшін өзгертті.
2.4 «Сарапшы» бөлімі
Түсініктеме
Бір түсініктеме беруші стандарт актуарийлерге «сарапшы» термині даудың тараптарының бірінің қызметкерін қамтуы мүмкін екенін еске салуға тиіс деп мәлімдеді.
Жауап
Рецензенттер басшылық нұсқаулар анық деп санайды және осы түсініктемеге жауап ретінде өзгеріс енгізген жоқ.
Түсініктеме
Бір түсініктеме беруші «сарапшы» анықтамасы өзіне сілтеме жасайтын деп мәлімдеді.
Жауап
Рецензенттер «сарапшы» анықтамасының ішіндегі «сарапшы» терминін пайдаланудың кейбір жағдайлары «форумда қолданылатын дәлелдемелік ережелерге» қатысты екенін атап өтеді. Анықтық үшін терминді пайдаланудың осы жағдайлары қалың қаріппен бөлектелмеген.
3-БӨЛІМ. МӘСЕЛЕЛЕРДІ ТАЛДАУ ЖӘНЕ ҰСЫНЫЛАТЫН ПРАКТИКАЛАР
3.1 «Жалпы ережелер» бөлімі
Түсініктеме
Бір түсініктеме беруші ұсынылған стандартта қамтылған актуарий адал, ниеттес және құзыретті әрекет етуге тиіс деген тұжырымға күмән келтірді. Түсініктеме беруші стандарт сондай-ақ актуарлық кәсіптің беделін сақтау мақсатына сілтеме жасауын ұсынды.
Жауап
Рецензенттер актуарлық практика стандартында Кәсіби мінез-құлық кодексінің (Кодекстің) Принциптерін қайталау қажет немесе орынды емес деп санайды. Сондықтан рецензенттер Кодекспен қамтылған тұжырымдамаларды қайталамау үшін тұжырымды оңайлатты.
3.2 «Принципалдың адвокатынан немесе өзге өкілінен алынған мәліметтерді пайдалану» бөлімі
Түсініктеме
Бірнеше түсініктеме беруші актуарий принципалдың адвокатының немесе өкілінің консультацияларын немесе нұсқауларын ұстанғаны үшін «жауапкершілік көтермейді» деген тұжырымға қарсылық білдірді.
Жауап
Рецензенттер «жауапкершілік көтермейді» деген тұжырымды «осы стандартты бұзбайды» деп ауыстыра отырып, 3.2-бөлімді нақтылады.
Түсініктеме
Бір түсініктеме беруші актуарий принципалдың адвокатының немесе өкілінің мәліметтерін пайдалана алатынын, бірақ принципалдың өзінің мәліметтерін емес екенін атап өтті және бұл әдейі жасалды ма деп сұрады.
Жауап
Рецензенттер бұл әдейі жасалғанын атап өтеді және өзгеріс енгізген жоқ.
Түсініктеме
Бір түсініктеме беруші, егер судья немесе төреші адвокаттың консультациясы форум ережелеріне қайшы келеді деп шешсе, актуарий қайшылықты қалай шешуге тиіс екеніне қатысты басшылық нұсқаулар беруді сұрады.
Жауап
Рецензенттер стандарт актуарий стандартқа қарамастан бағынатын форум ережелеріне қатысты нақты мәселелерді қозғамауға тиіс деп санайды. Сондықтан рецензенттер өзгеріс енгізген жоқ.
3.6 «Мүдделерді қорғаушы ретінде әрекет ету (адвокаттық)» бөлімі
Түсініктеме
Бір түсініктеме беруші мүдделерді қорғаушы ретінде әрекет ету ережелері елге қарай ерекшеленетінін атап өтті және ілеспе меморандумда, стандартта немесе қосымшада актуарлық практика стандарттары тек АҚШ-тағы практикаға ғана қолданылатыны фактісін көрсетуді ұсынды.
Жауап
Рецензенттер Актуарлық практика стандарты № 1-дің 1-бөлімі осы мәселені қозғайтынын атап өтеді. Сондықтан рецензенттер өзгеріс енгізген жоқ.
Түсініктеме
Бір түсініктеме беруші «мүдделерді қорғаушы» (advocate) сөзіне анықтама беру орынды болуы мүмкін деп болжады.
Жауап
Рецензенттер келіспейді және «мүдделерді қорғаушы» анықтамасы қажет емес деп санайды, өйткені стандарт актуарийдің мүдделерді қорғаушы ретінде әрекет ететініне-етпейтініне қарамастан, актуарий сараптамалық айғақтар берген кезде қолданылады. Сондықтан рецензенттер өзгеріс енгізген жоқ.
Түсініктеме
Бір түсініктеме беруші «мүдделерді қорғаушы ретінде әрекет ете алады» деген тұжырымды «мүдделерді қорғаушы ретінде әрекет ете алады немесе әрекет етпеуі мүмкін» деп өзгертуді сұрады.
Жауап
Рецензенттер тұжырым анық деп санайды және өзгеріс енгізген жоқ.
Түсініктеме
Бір түсініктеме беруші жақша ішіндегі сөз тіркесінде «которые» және «могут» сөздерінің арасына «актуарийдің кәсіби пайымы бойынша» деген тіркесті қоюды сұрады.
Жауап
Рецензенттер жақша ішіндегі сөз тіркесі анық деп санайды және өзгеріс енгізген жоқ.
3.7 «Құқықпен ұйғарылған не өзге тұлғалар таңдаған актуарлық болжамдар немесе актуарлық әдістер» бөлімі
Түсініктеме
Бір түсініктеме беруші, егер актуарий 3.7-бөлім талап ететін ашуды жүзеге асыра алмаса, актуарий стандартты бұзбайтынын нақтылау мақсатында қосымша мәтін қосуды ұсынды.
Жауап
Рецензенттер тұжырым анық деп санайды және өзгеріс енгізген жоқ.
3.8 «Гипотетикалық сұрақтар» бөлімі
Түсініктеме
Бір түсініктеме беруші 3.8-бөлімді ақылға қонымсыз актуарлық болжамдарға қосымша, актуарлық болжамдар болып табылмайтын ақылға қонымсыз болжамдарды енгізе отырып кеңейтуді ұсынды.
Жауап
Рецензенттер келіспейді және өзгеріс енгізген жоқ.
Түсініктеме
Бір түсініктеме беруші актуарий ешқандай гипотетикалық сұрақтарға жауап беруге міндетті болмауын ұсынды.
Жауап
Рецензенттер келіспейді және гипотетикалық сұрақтар айғақтардың рұқсат етілген бөлігі болуы мүмкін екенін атап өтеді. Сондықтан рецензенттер өзгеріс енгізген жоқ.
4-БӨЛІМ. ХАБАРЛАМАЛАР МЕН АҚПАРАТТЫ АШУ
4.4 «Ашудың қосымша түрлері» бөлімі
Түсініктеме
Бір түсініктеме беруші белгілі бір мән-жайларда актуарийге «Актуарлық хабарламалар» атты Актуарлық практика стандарты № 41-дің актуарлық практика стандартынан елеулі шегінулерге қатысты 4.4-бөлімі талап ететін ашуды жүзеге асыру қиынға соғуы мүмкін деп болжады. Түсініктеме беруші сондай-ақ стандарт куәгер бұл талапты қалай сақтай алатынының мысалдарын беруін сұрады.
Жауап
Стандартта қамтылған актуарий форум ережелерінен шегінуге міндетті емес деген басшылық нұсқауды ескере отырып, рецензенттер осы бөлімнің талаптары Актуарлық практика стандарты № 41-дің 4.4-бөлімі қолданылатын өзге жағдайларға қарағанда қиынырақ емес деп санайды. Сондықтан рецензенттер өзгеріс енгізген жоқ.