ҚНРДА сақтандыру нарығын 2030 жылға дейін дамыту бағдарламасын ұсынды: Орталық актуарий институты және апаттық пул

Қазақстан Республикасының Қаржы нарығын реттеу және дамыту агенттігі (ҚНРДА) ҚР Ұлттық Банкімен бірлесіп, «Сақтандыру нарығын 2030 жылға дейін дамыту бағдарламасы» жобасын және «Сақтандыру нарығы туралы» Қазақстан Республикасы Заңының жаңа жобасын әзірлеуді аяқтады. Бұл құжат Мемлекет басшысының тікелей тапсырмасы бойынша әзірленген және 2000 жылдан бері қолданыстағы «Сақтандыру қызметі туралы» заңды алмастырып, ұлттық сақтандыру архитектурасын түбегейлі жаңғыртуға бағытталған. Ұсынылған материал танымдық сипатқа ие және реформалар актуарлық әдіснама, ХҚЕС (IFRS) 17 қаржылық есептілік стандарттары және Solvency II тәуекелге бағдарланған қадағалау тұрғысынан қарастырылады.

Орталық актуарий институтын құру

Бағдарламаның басты институционалдық жаңалығы — тәуелсіз Орталық актуарий институтының құрылуы. Қаржы ұйымдарының ХҚЕС 17 стандартына көшуі және пруденциялық қадағалаудың күшеюі жағдайында реттеуші ұзақмерзімді міндеттемелерді бағалауда бірыңғай стандарттардың аса қажеттігін атап өтті. Жаңа құрылым сақтандыру секторы, Бірыңғай жинақтаушы зейнетақы қоры (БЖЗҚ) және мемлекеттік әлеуметтік қорлар (ӘСҚҚ, МӘМС) үшін бірыңғай мамандандырылған актуарлық сараптама орталығы ретінде жұмыс істейді.

Орталық актуарийдің негізгі міндеттері:

• Тарифтерді тәуелсіз есептеу және калибрлеу: Барлық міндетті сақтандыру сыныптары (КҚИ АҚЖМС, ҚҚМС, тұрғын үйді апаттан сақтандыру) бойынша тарифтерді саяси қысымсыз, таза экономикалық және актуарлық негізде есептеу;
• Бірыңғай сақтандыру деректер қорымен (БСДҚ) ықпалдасу: Өлім-жітім кестелерін, залалдардың жиілігін (frequency) және орташа ауырлығын (severity) нақты есептеу үшін деперсонализацияланған деректер массивін қалыптастыру;
• Резервтерді бірыңғай әдіснамамен бағалау: ХҚЕС 17 аясында орындалу ақша ағындарының ең жақсы бағалауын (BEL) және тәуекелге түзетуді (RA) стандарттау, сондай-ақ Палатамен бірлесіп ұлттық кәсіби стандарттарды әзірлеу.

Тұрғын үйді табиғи апаттардан міндетті сақтандыру пулы

Қазіргі таңда Қазақстанда тұрғын үй қорының небәрі 3,2%-ы ғана табиғи апаттардан сақтандырылған (тіпті сейсмикалық қауіпті Алматының өзінде 7,7%-дан аспайды). Соның салдарынан көктемгі су тасқыны мен жер сілкіністерінің зардаптарын жою толығымен мемлекеттік бюджетке жүктелуде. Жаңа заң жобасы тұрғын үйлерді жер сілкінісінен, су тасқынынан және табиғи өрттерден міндетті сақтандыруды кезең-кезеңімен енгізуді көздейді.

Тәуекелдерді басқару үшін «Мемлекеттік аннуитеттік компания» (МАК) базасында Тұрғын үйді сақтандыру қоры құрылады. Жүйе халық үшін қолжетімді жылдық төлем мен ірі апаттық сценарийлерге (PML) халықаралық қайта сақтандыруды тарту қағидаттарына негізделеді.

Сақтандыру төлемдеріне кепілдік беру қорын жаңғырту және Solvency II

Реформа шеңберінде Сақтандыру төлемдеріне кепілдік беру қоры (СТКҚ) компанияның лицензиясын қайтарып алғанға дейін араласуға мүмкіндік беретін проактивті модельге көшеді, ал сақтандырушылардың жарналары олардың тәуекел деңгейіне қарай сараланады. Сондай-ақ қор жанынан актуарийлер мен андеррайтерлерді оқыту және сертификаттау үшін Сақтандыру құзыреттерін дамыту орталығы (СҚДО) ашылады.

Актуарлық қорытынды: Орталық актуарий институтын құру БСДҚ-ның бастапқы деперсонализацияланған транзакцияларына сүйене отырып, міндетті сақтандыру сыныптары бойынша резервтер мен тарифтерді есептеудегі реттеушілік арбитражды жояды. Бұл актуарийлер үшін ХҚЕС 17 (IFRS 17) бойынша шарттық қызмет маржасын (CSM) тұрақтандырып, Solvency II қағидаттарына көшу аясында капиталды стресс-тестілеудің бірыңғай ұлттық эталонын қалыптастырады.

Дереккөз: Қазақстан Республикасының Қаржы нарығын реттеу және дамыту агенттігі (gov.kz). Сондай-ақ Inbusiness.kz, Liter.kz және DKNews.kz ақпараттары пайдаланылды.