ҚПА актуарлық практика стандарты № 34
«Отбасылық-құқықтық дауларда зейнетақы жоспары бойынша зейнетақы төлемдеріне қатысты актуарлық практика»
ҚПА актуарлық практика стандарты, мынаған негізделген: Actuarial Standard of Practice No. 34 «Actuarial Practice Concerning Retirement Plan Benefits in Domestic Relations Actions», Actuarial Standards Board (ASB, АҚШ).
Осы құжат көрсетілген дереккөздің Қазақстан Актуарийлер Палатасының (ҚПА) мақсаттары үшін кәсіби аудармасы әрі бейімделуі болып табылады. Алшақтықтар болған жағдайда ҚПА бекіткен мәтін ресми болып саналады.
Актуарлық практика стандарты № 34
Отбасылық-құқықтық дауларда зейнетақы жоспары бойынша зейнетақы төлемдеріне қатысты актуарлық практика
Қайта қаралған редакция
Актуарлық стандарттар жөніндегі кеңестің (ASB) Зейнетақы жөніндегі комитеті әзірлеген
Актуарлық стандарттар жөніндегі кеңес (ASB) 2015 жылдың маусымында қабылдаған
Құжат № 180
МАЗМҰНЫ
Ілеспе меморандум
ПРАКТИКА СТАНДАРТЫ
1-бөлім. Мақсаты, қолданылу аясы, өзара сілтемелер және күшіне ену күні
- 1.1 Мақсаты
- 1.2 Қолданылу аясы
- 1.3 Өзара сілтемелер
- 1.4 Күшіне ену күні
2-бөлім. Анықтамалар
- 2.1 Актуарлық бағалау
- 2.2 Жасқа немесе еңбек өтіліне байланысты төлемдер
- 2.3 Жатқызу күні
- 2.4 Жатқызу әдісі
- 2.5 Зейнетақы жоспары бойынша зейнетақы төлемдерін жатқызу
- 2.6 Жатқызу кезеңі
- 2.7 Сақтандырылған тарап (жоспарға қатысушы)
- 2.8 Тікелей пайдаланушы
- 2.9 Отбасылық-құқықтық дау
- 2.10 Отбасы құқығы
- 2.11 Отбасылық-құқықтық дау бойынша сот қаулысы
- 2.12 Судья
- 2.13 Бірлесіп жинаған мүлік
- 2.14 Бағалау күні
- 2.15 Зейнетақы жоспары
- 2.16 Жұбай
3-бөлім. Мәселелерді талдау және ұсынылатын практикалар
- 3.1 Жалпы ережелер
- 3.2 Бастапқы пайымдаулар
- 3.3 Актуарлық бағалау
- 3.4 Жарыспалы рәсімдерге қатысу
- 3.5 Зейнетақы жоспары бойынша зейнетақы төлемдерін бөлу жөнінде ұсынымдар беру
- 3.6 Отбасылық-құқықтық дау бойынша сот қаулысын дайындауға жәрдемдесу
- 3.7 Отбасылық-құқықтық дау бойынша сот қаулысын тексеруге немесе орындауға жәрдемдесу
4-бөлім. Хабарламалар және ақпаратты ашу
- 4.1 Аудитория
- 4.2 Мүдделер қақтығысы
- 4.3 Жалпы ашып көрсетулер
- 4.4 Актуарлық бағалаудың нәтижелері
- 4.5 Құпия ақпарат
ҚОСЫМШАЛАР
1-қосымша — Алғышарттар және ағымдағы практика
2-қосымша — Талқылауға арналған жобаға түскен пікірлер және оларға берілген жауаптар
Ілеспе меморандум
2015 жылдың маусымы
КІМГЕ: Актуарлық стандарттар жөніндегі кеңестің практика стандарттары қолданылатын актуарлық ұйымдардың мүшелеріне және отбасылық-құқықтық дауларда зейнетақы жоспары бойынша зейнетақы төлемдеріне қатысты актуарлық практикаға мүдделі өзге де тұлғаларға
КІМНЕН: Актуарлық стандарттар жөніндегі кеңес (ASB)
МӘНІ: Актуарлық практика стандарты (ASOP) № 34
Осы құжатта Актуарлық практика стандарты № 34 «Отбасылық-құқықтық дауларда зейнетақы жоспары бойынша зейнетақы төлемдеріне қатысты актуарлық практика» қайта қаралған редакциясының түпкілікті нұсқасы қамтылған.
Алғышарттар
Актуарлық практика стандарты № 34 Актуарлық стандарттар жөніндегі кеңес (ASB) 1999 жылдың қыркүйегінде бекіткен болатын. ASB осы қайта қаралған редакцияны стандарттағы ақпаратты ашуға қойылатын қолданыстағы талаптардың пайдаланушыларға әртүрлі актуарийлер дайындаған бағалау нәтижелеріндегі елеулі алшақтықтарды жеткілікті дәрежеде түсінуге мүмкіндік бермейтіндігіне байланысты алаңдаушылықтарды жою үшін шығарады.
Сонымен қатар, жуырда зейнетақы жоспарларымен жұмысқа қолданылатын бірқатар актуарлық практика стандарттары қайта қаралды. 2013 жылдың қыркүйегінде ASB Актуарлық практика стандарты № 27 «Зейнетақы міндеттемелерін өлшеу үшін экономикалық болжамдарды таңдау» қайта қаралған редакциясын шығарды. 2013 жылдың желтоқсанында ASB Актуарлық практика стандарты № 4 «Зейнетақы міндеттемелерін өлшеу және зейнетақы жоспары бойынша шығындарды немесе жарналарды айқындау» қайта қаралған редакциясын шығарды. 2014 жылдың қыркүйегінде ASB Актуарлық практика стандарты № 35 «Зейнетақы міндеттемелерін өлшеу үшін демографиялық және өзге де экономикалық емес болжамдарды таңдау» қайта қаралған редакциясын шығарды. Актуарлық практика стандарты № 34 қайта қарау осы өзге де актуарлық практика стандарттарында қамтылған нұсқаулармен басшылық нұсқауларының үйлесімділігін қамтамасыз ету үшін қажет.
Талқылауға арналған жоба
Осы актуарлық практика стандартының талқылауға арналған жобасы 2014 жылдың қыркүйегінде, пікірлерді ұсынудың 2015 жылғы 31 қаңтардағы шекті мерзімімен шығарылды. Бес пікір алынып, қаралды, олардың негізінде осы түпкілікті актуарлық практика стандартында көрініс тапқан өзгерістер енгізілді. Осы пікірлерде қамтылған мәселелердің жинақы баяндалуын 2-қосымшадан қараңыз.
Негізгі өзгерістер
Актуарлық практика стандарты № 34-тің 1999 жылдың қыркүйегінде қабылданған редакциясымен салыстырғандағы негізгі өзгерістер мыналарды қамтиды:
3.3.4-тармақ актуарий таңдаған әрбір болжам Актуарлық практика стандарттары № 27 және 35-ке сәйкес жеке-дара негізді (орынды) әрі актуарий таңдаған өзге болжамдармен үйлесімді болуға тиіс екенін көрсету мақсатында өзгертілді.
3.3.4(b)-тармақ, егер фактілер мен мән-жайлар өзге болжамды біржақты ақтамаса, актуарийдің бағалау күніне дейін және одан кейін болатын күтілетін өлім-жітімнің жақсаруын көрсететін түзетулермен өлім-жітім кестесін таңдауы тиіс екенін (бұл, актуарийдің кәсіби пайымдауы бойынша, ұқсас жағдайдағы адамдардың күтілетін өлім-жітім тәжірибесін негізді түрде көрсетеді) көрсету мақсатында өзгертілді.
3.3.5-тармақ актуарийдің таңдалған өлім-жітім кестесі бойынша күтілетін өмір сүру ұзақтығын анықтап, содан кейін осы күтілетін өмір сүру ұзақтығына тең мерзімге мерзімді аннуитеттің құнын есептеуі тиіс еместігін (бұл елеулі дәл емес нәтижелерге әкелуі мүмкін болғандықтан) көрсету мақсатында өзгертілді.
4.4-тармақ болжамдар мен жатқызу әдістерін таңдаудың негіздемесінің қысқаша сипаттамасын ашып көрсетуді талап етеді.
Актуарлық стандарттар жөніндегі кеңес (ASB) 2015 жылдың маусымында осы стандартты қабылдау үшін дауыс берді.
ASB Зейнетақы жөніндегі комитеті
Mita D. Drazilov, төраға
Margaret S. Berger, Christopher F. Noble, Lawrence Deutsch, Alan N. Parikh, Tammy F. Dixon, Mitchell I. Serota, C. David Gustafson, Judy K. Stromback, Fiona E. Liston, Virginia C. Wentz
Актуарлық стандарттар жөніндегі кеңес (ASB)
Patricia E. Matson, төраға
Christopher S. Carlson, Thomas D. Levy, Maryellen J. Coggins, Barbara L. Snyder, Beth E. Fitzgerald, Frank Todisco, Darrell D. Knapp, Ross A. Winkelman
Актуарлық стандарттар жөніндегі кеңес (ASB) актуарлық практика стандарттарын белгілейді және жетілдіреді. Осы актуарлық практика стандарттары (ASOP) актуарлық тапсырманы орындау кезінде актуарийдің нені ескеруі, құжаттауы және ашып көрсетуі тиіс екенін айқындайды. ASB мақсаты — АҚШ үшін тиісті практиканың стандарттарын белгілеу.
ҚПА ескертпесі: осы стандарт Қазақстан Актуарийлер Палатасының (ҚПА) практикасында қолдану үшін бейімделген. АҚШ органдарына, заңнамасына және өзге де стандарттарына сілтемелер дереккөзге нұсқау ретінде сақталды; Қазақстан Республикасында қолдану кезінде Қазақстан Республикасының қолданыстағы құқығын және ҚПА бекіткен стандарттарды басшылыққа алу қажет.
ОТБАСЫЛЫҚ-ҚҰҚЫҚТЫҚ ДАУЛАРДА ЗЕЙНЕТАҚЫ ЖОСПАРЫ БОЙЫНША ЗЕЙНЕТАҚЫ ТӨЛЕМДЕРІНЕ ҚАТЫСТЫ АКТУАРЛЫҚ ПРАКТИКА
ПРАКТИКА СТАНДАРТЫ
1-бөлім. Мақсаты, қолданылу аясы, өзара сілтемелер және күшіне ену күні
1.1 Мақсаты — осы стандарт мынаны орындайды:
a. отбасылық-құқықтық дауларда зейнетақы жоспары бойынша зейнетақы төлемдеріне қатысты кәсіби қызметтер көрсететін актуарийлерге басшылық нұсқаулар береді;
b. Актуарлық практика стандарты (ASOP) № 17 «Актуарийлердің сараптамалық айғақтары» мен Актуарлық практика стандарты № 4 «Зейнетақы міндеттемелерін өлшеу және зейнетақы жоспары бойынша шығындарды немесе жарналарды айқындау» стандарттарының отбасылық-құқықтық дауларда зейнетақы жоспары бойынша зейнетақы төлемдеріне қатысты актуарлық практикаға қатысты ережелерін дамытады; және
c. актуарийдің рөлі мен міндеттерін, сондай-ақ отбасылық-құқықтық дауларда зейнетақы жоспары бойынша зейнетақы төлемдерін өлшеуге, жатқызуға немесе бөлуге әсер етуі мүмкін факторларды толығырақ түсіну үшін ақпарат береді.
1.2 Қолданылу аясы — осы стандарт отбасылық-құқықтық дауларда зейнетақы жоспары бойынша зейнетақы төлемдерін өлшеуге, жатқызуға немесе бөлуге байланысты актуарлық қызметтер көрсету кезінде актуарийлерге қолданылады. Осы стандарт отбасылық-құқықтық дау шеңберінде де қаралуы мүмкін медициналық төлемдер сияқты, еңбек қызметін аяқтағаннан кейінгі өзге де төлемдерге байланысты көрсетілетін актуарлық қызметтерге қолданылмайды.
Осы стандарттың басшылық нұсқаулары неғұрлым жалпы сипаттағы актуарлық практика стандарттарымен қайшылыққа түсуі мүмкін шамада, осы стандарт басым күшке ие болады.
Егер актуарий осы стандартта баяндалған басшылық нұсқаулардан қолданыстағы құқықты (заңдарды, заңға тәуелді актілерді және өзге де заңды міндетті актілерді) сақтау мақсатында не актуарий орынды деп санайтын кез келген өзге себеппен ауытқыса, актуарий 4-бөлімге жүгінуі тиіс.
1.3 Өзара сілтемелер — осы стандарт өзге құжаттардың ережелеріне сілтеме жасаған кезде, мұндай сілтеме көрсетілген құжаттарды олардың кейіннен өзгертілуі немесе жаңа редакцияда жазылуы мүмкін түрінде, сондай-ақ олардың кез келген мирасқорларын, олар қандай атаумен болса да, қамтиды. Егер қандай да бір өзгертілген немесе жаңа редакцияда жазылған құжат бастапқыда көрсетілген құжаттан елеулі түрде ерекшеленсе, актуарий осы стандарттың басшылық нұсқауларын олар қолданылатын және орынды болатын шамада ескеруі тиіс.
1.4 Күшіне ену күні — осы стандарт актуарий 2015 жылдың 1 желтоқсанында немесе одан кейін алғаш рет тартылатын тиісті тапсырмаларға қатысты күшіне енеді.
2-бөлім. Анықтамалар
Төменде келтірілген анықтамалар осы актуарлық практика стандартында пайдалану үшін берілген.
2.1 Актуарлық бағалау — зейнетақы жоспары бойынша зейнетақы төлемінің және онымен байланысты кез келген төлемдердің актуарлық келтірілген құнын бағалау күніне айқындау.
2.2 Жасқа немесе еңбек өтіліне байланысты төлемдер — мөлшері немесе жүзеге асыру мерзімдері сақтандырылған тараптың (жоспарға қатысушының) жасына немесе еңбек өтілінің ұзақтығына байланысты болатын төлемдер.
2.3 Жатқызу күні — оған сәйкес зейнетақы жоспары бойынша зейнетақы төлемдері некеге жатқызылатын деп саналатын күн. Әдетте бұл жатқызу кезеңінің соңғы күні.
2.4 Жатқызу әдісі — зейнетақы жоспары бойынша зейнетақы төлемдерінің бірлесіп жинаған мүлікке енгізілетін бөлігін айқындау үшін пайдаланылатын әдіс.
2.5 Зейнетақы жоспары бойынша зейнетақы төлемдерін жатқызу — зейнетақы жоспары бойынша зейнетақы төлемдерін екі немесе одан да көп бөлікке бөлу: толығымен бірлесіп жинаған мүлік деп саналатын бөлік пен бірлесіп жинаған мүлік болып табылмайтын бөлік, сондай-ақ, мүмкін, ішінара бірлесіп жинаған мүлік деп танылатын бөлік.
2.6 Жатқызу кезеңі — оған сәйкес некеге жатқызылатын деп саналатын зейнетақы жоспары бойынша зейнетақы төлемдері айқындалатын кезең. Әдетте кезең некенің жасалған күнінен немесе, егер ол кешірек болса, жұмысқа қабылдау күнінен не жоспарға кіру күнінен басталады. Әдетте кезең жұбайлардың нақты бөлек тұруының басталған күнінде, некені ресми түрде тоқтататын сот қаулысының күнінде не еңбек қатынастарының тоқтатылған немесе нақты зейнетке шығу күнінде аяқталады.
2.7 Сақтандырылған тарап (жоспарға қатысушы) — зейнетақы жоспарымен қамтылған отбасылық-құқықтық даудың тарабы.
2.8 Тікелей пайдаланушы — актуарийді таңдау мүмкіндігі бар және актуарийдің біліктілігі, жұмысы немесе ұсынымдары туралы актуариймен тікелей өзара әрекеттесуге қабілетті қазіргі немесе әлеуетті клиент немесе жұмыс беруші.
2.9 Отбасылық-құқықтық дау — некеге дейінгі, некеден кейінгі келісімдер, бөлек тұру туралы келісімдер, некені бұзу және асырау туралы келісімдер, сондай-ақ өзге де отбасылық-құқықтық тергеулер.
2.10 Отбасы құқығы — отбасылық-құқықтық дауды, зейнетақы жоспарын немесе жоспарларды не актуарий тапсырмасының кез келген өзге аспектісін реттеуі мүмкін федералдық, өңірлік және жергілікті заңдар, заңға тәуелді актілер, сот практикасы және өзге де заңды міндетті актілер.
2.11 Отбасылық-құқықтық дау бойынша сот қаулысы — зейнетақы жоспары бойынша зейнетақы төлемдерін сақтандырылған тарап (жоспарға қатысушы) мен жұбай арасында бөлу туралы сот қаулысы не осындай мақсатқа арналған сот қаулысының жобасы.
2.12 Судья — отбасылық-құқықтық дауда төрағалық ететін сот лауазымды тұлғасы не ұқсас құқық қолдану (юрисдикциялық) сапасында әрекет ететін төреші, медиатор немесе арнайы уәкіл (special master).
2.13 Бірлесіп жинаған мүлік — қолданылатын юрисдикцияның заңдары мен заңға тәуелді актілеріне сәйкес айқындалатын, жұбайлардың бірлескен мүлкінің активтері.
2.14 Бағалау күні — оған сәйкес актуарлық келтірілген құн айқындалатын күн. Бағалау күні жатқызу күнінен ерекшеленуі мүмкін.
2.15 Зейнетақы жоспары — зейнетақы төлемдерінің мөлшері мен жүзеге асыру мерзімдерін, төлемдерге құқықты және т.б. айқындаудың еңбек қатынастарымен байланысты тетігі. Зейнетақы жоспары белгіленген төлемдері бар зейнетақы жоспары, белгіленген жарналары бар жоспар не белгіленген төлемдер мен белгіленген жарналардың элементтерін үйлестіретін гибридтік жоспар түрінде болуы мүмкін.
2.16 Жұбай — сақтандырылған тарап (жоспарға қатысушы) болып табылмайтын отбасылық-құқықтық даудың тарабы. Әдетте бұл термин сақтандырылған тараптың (жоспарға қатысушының) қазіргі жұбайын немесе бұрынғы жұбайын білдіреді, бірақ жекелеген жағдайларда баланы (балаларды) немесе отбасылық-құқықтық даудың өзге тарабын білдіруі мүмкін.
3-бөлім. Мәселелерді талдау және ұсынылатын практикалар
3.1 Жалпы ережелер — 3-бөлім отбасылық-құқықтық дауға байланысты келесі міндеттердің бірін немесе бірнешеуін орындайтын актуарийлерге нақты басшылық нұсқаулар береді: актуарлық бағалау жүргізу және тиісті есеп дайындау (3.3-тармақ); жарыспалы рәсімдерге қатысу (3.4-тармақ); зейнетақы жоспары бойынша зейнетақы төлемдерін бөлу жөнінде ұсынымдар беру (3.5-тармақ); отбасылық-құқықтық дау бойынша сот қаулысын дайындауға жәрдемдесу (3.6-тармақ); және отбасылық-құқықтық дау бойынша сот қаулысын тексеруге немесе орындауға жәрдемдесу (3.7-тармақ).
3.2 Бастапқы пайымдаулар — отбасылық-құқықтық дауда зейнетақы жоспары бойынша зейнетақы төлемдеріне қатысты тапсырманы орындауға кіріскен кезде актуарий мынаны орындауы тиіс:
3.2.1 Клиентті айқындау — келесі тараптардың бірі немесе бірнешеуі актуарийді таңдай алады және осы стандарттың мақсаттары үшін актуарийдің клиенті болып саналады:
a. сақтандырылған тарап (жоспарға қатысушы) немесе оның адвокаты;
b. жұбай, өзге де мүдделі тұлға немесе оның адвокаты;
c. отбасылық-құқықтық дауда төрағалық ететін судья;
d. отбасылық-құқықтық дауды қарайтын сот; немесе
e. зейнетақы жоспарының құрылтайшысы (демеушісі), әкімшісі немесе сенімгерлік басқарушысы.
3.2.2 Кез келген мүдделер қақтығысын ашып көрсету — актуарий мүдделер қақтығысының болу мүмкіндігіне зейін қойып, кез келген нақты немесе әлеуетті мүдделер қақтығысын барлық белгілі тікелей пайдаланушыларға ашып көрсетуі тиіс. Мүдделер қақтығысы актуарийдің объективтілігіне немесе оның клиент немесе жұмыс беруші алдындағы міндетіне бәсекелес мүдделердің нұқсан келтірген әрбір жағдайында болады. Әлеуетті мүдделер қақтығысы актуарийдің объективтілігіне немесе оның клиент немесе жұмыс беруші алдындағы міндетіне бәсекелес мүдделердің нұқсан келтіруі мүмкін болып негізді түрде көрінетін әрбір жағдайда болады. Мысалы, әлеуетті мүдделер қақтығысы зейнетақы жоспарының актуарийі сақтандырылған тараппен (жоспарға қатысушымен), жұбаймен, судьямен немесе сотпен тартылған кезде болады. Сол сияқты, әлеуетті мүдделер қақтығысы актуарий бұрын қарама-қарсы адвокатқа немесе отбасылық-құқықтық даудың кез келген өзге тарабына кәсіби қызметтер көрсеткен не олармен жеке қатынастары болған кезде болады. Осы мәселелерде актуарий Кәсіби мінез-құлық кодексін, 7-Принцип «Мүдделер қақтығысы» басшылыққа алуы тиіс.
3.2.3 Тапсырманың сипаты мен аясын айқындау — актуарий өз тапсырмасының аясын анық түсінетініне және тапсырманың аясы клиентке анық жеткізілгеніне көз жеткізуі тиіс. Мысалы, егер зейнетақы жоспары актуарийді сақтандырылған тараптың (жоспарға қатысушының) төлемдерінің мөлшерін әртүрлі күндерге есептеу үшін тартса — төлем құнын бағалау үшін сақтандырылған тарап (жоспарға қатысушы) немесе жұбай атынан тартудан айырмашылығы — онда актуарлық хабарлама мен оның негізінде жатқан актуарий жұмысының нәтижесі мұны көрсетуі тиіс. Тапсырма мыналардың бірін немесе бірнешеуін қамтуы мүмкін:
a. сақтандырылған тараптың (жоспарға қатысушының) есептелген немесе болжамды төлемін әртүрлі күндерге есептеу;
b. жатқызу әдісін таңдау;
c. актуарлық болжамдарды таңдау;
d. зейнетақы жоспары бойынша зейнетақы төлемдеріне актуарлық бағалау жүргізу;
e. жарыспалы рәсімдерге қатысу, оның ішінде отбасылық-құқықтық дау бойынша басқа сарапшының жұмысын тексеру, басқа сарапшымен келіссөздерге қатысу, адвокаттың істі дайындауына жәрдемдесу, сондай-ақ зейнетақы жоспары бойынша зейнетақы төлемдерінің құны немесе тиісті жатқызылуы туралы актуарийдің пікіріне қатысты сараптамалық айғақтар беру;
f. зейнетақы жоспары бойынша зейнетақы төлемдерін бөлу туралы ақпарат беру;
g. зейнетақы жоспары бойынша зейнетақы төлемдерін бөлу жүзеге асырылатын отбасылық-құқықтық дау бойынша сот қаулысын дайындауға жәрдемдесу, оның ішінде құжаттардың үлгілерін беру; немесе
h. жоспардың құрылтайшысына (демеушісіне) немесе әкімшісіне отбасылық-құқықтық дау бойынша сот қаулысын тексеруге немесе орындауға жәрдемдесу, оның ішінде отбасылық-құқықтық дау бойынша сот қаулысының ережелерін түсіндіру немесе отбасылық-құқықтық дау бойынша сот қаулысы зейнетақы жоспарымен жол берілетін, біржақты айқындалатын төлемдерді көздейтін-көздемейтіні туралы актуарлық ұсынымдар беру.
3.2.4 Заңсыз заңгерлік қызметтен аулақ болу — актуарий заңсыз заңгерлік қызметтен аулақ болуы тиіс. Актуарий заң кеңесшісінің немесе соттың өзінің заңгерлік құзыретіне сүйене алады. Актуарий өзінің біліктілігі жоқ салаларда ұсынымдар бермеуі тиіс.
Мысалы, әдетте актуарий үшін адвокат болып табылмайтын тұлғаға отбасылық-құқықтық дау бойынша сот қаулысы оны осы юрисдикцияда отбасылық-құқықтық дау бойынша жарамды сот қаулысы деп тану үшін қолданылатын процессуалдық талаптарға сай келетін-келмейтіні туралы кеңес беру орынсыз болар еді. Сонымен бірге актуарий үшін отбасылық-құқықтық дау бойынша сот қаулысында көзделген төлемдерге зейнетақы жоспарымен жол берілетін-берілмейтіні және әрбір тараптың төлемі отбасылық-құқықтық дау бойынша сот қаулысынан біржақты айқындалатын-айқындалмайтыны туралы кеңес беру орынды болар еді.
3.2.5 Отбасы құқығымен жалпы таныс болу — актуарий өз жұмысының нәтижесіне немесе пікіріне әсер ететін отбасы құқығымен жалпы таныс болуы тиіс. Егер осы стандарт пен отбасы құқығы арасында қайшылық болса, отбасы құқығын сақтау осы стандарттан ауытқу болып саналмайды.
3.3 Актуарлық бағалау — актуарлық бағалау бірлесіп жинаған мүлікке енгізілуі мүмкін, белгіленген төлемдері бар зейнетақы жоспарынан тиесілі төлемдердің құнын айқындау үшін талап етіледі. Белгіленген жарналары бар жоспарлардың жеке шот қалдықтары болады және әдетте актуарлық бағалауды талап етпейді. Дегенмен актуарлық бағалау белгіленген жарналары бар жоспар үшін, егер төлемді жүзеге асыру уақыты немесе нысаны шектелген не төлемдерге құқықтар әлі толық көлемде бекітілмеген (вестингтелмеген) болса, талап етілуі мүмкін. Актуарлық бағалау жүргізудің мақсаты — бірлесіп жинаған мүлік болып табылатын зейнетақы жоспары бойынша зейнетақы төлемдерінің құнының негізді бағасын беру. Актуарлық бағалау отбасылық-құқықтық дау бойынша сот қаулысын дайындау кезінде пайдаланылуы мүмкін болса да, осы тармақ отбасылық-құқықтық дау бойынша сот қаулысын тексеруге немесе орындауға қолданылмайды (3.7-тармақты қараңыз).
Актуарлық бағалауды дайындау үшін актуарий мынаны орындауы тиіс: сақтандырылған тараптың (жоспарға қатысушының) зейнетақы жоспары бойынша зейнетақы төлемдерін айқындау үшін қажетті ақпаратты анықтау және жинау; бағалау күнін айқындау; қажет болған жағдайда, егер ол белгіленбеген болса, жатқызу әдісін таңдау; белгіленбеген актуарлық болжамдарды таңдау; және есептеулерді орындау. Осы кезеңдердің әрқайсысы төменде толығырақ сипатталған.
3.3.1 Ақпаратқа қойылатын талаптар — актуарий актуарлық бағалау үшін қажетті ақпаратты анықтауға және жинауға жауап береді. Мұндай ақпарат әдетте мыналарды қамтиды:
a. тапсырмаға қатысты зейнетақы жоспарын (жоспарларын) сәйкестендіру және әрбір зейнетақы жоспарының жай-күйі — қолданыстағы, тоқтатылған (мұздатылған) немесе тоқтатылған; біліктілікке ие, біліктілікке ие емес немесе мемлекеттік сияқты;
b. зейнетақы жоспарының тиісті ережелері — төлем формулаларын, қатысуға және төлемдер алуға құқықты, қосымша (көмекші) төлемдерді, мерзімінен бұрын зейнетке шығу кезіндегі субсидияларды және төлемдерді жүзеге асырудың опциялық нысандарын қоса алғанда;
c. сақтандырылған тарап (жоспарға қатысушы) және жұбай туралы ақпарат — жұмыспен қамтылу мен жоспарға қатысу мәртебесі (белсенді, қатысуды тоқтатқан, бекітілген құқықтары бар, еңбекке жарамсыз, зейнетте); сыйақы тарихы; туу, жұмысқа қабылдану, жоспарға қатысу, неке жасасу, бөлек тұру күндері немесе өзге де тиісті күндер; зейнетақы жоспары бойынша есептелген зейнетақы төлемдері немесе есептелген төлемдерді есептеу үшін қажетті деректер; отбасылық-құқықтық даулар бойынша алдыңғы сот қаулылары; және бағалау нәтижелеріне елеулі әсер етуі мүмкін кез келген ерекше мән-жайлар сияқты; және
d. жатқызу күні мен жатқызу кезеңі.
Актуарий адвокат, жоспардың құрылтайшысы (демеушісі), жоспардың әкімшісі, сақтандырылған тарап (жоспарға қатысушы), жұбай немесе жоспар бойынша есеп жүргізетін тұлға берген ақпаратты пайдалана (оған сүйене) алады, алайда актуарий, бұл практикалық тұрғыдан жүзеге асырылатын болса, қолданылатын деректердің негізділігін (орындылығын) тексеруге жауап береді.
3.3.2 Бағалау күнін айқындау — көп жағдайда бағалау күні белгіленген болады. Бағалау күнін актуарий таңдаған кезде, мұндай күн бағалау мақсаттары үшін негізді (орынды) болуы тиіс.
3.3.3 Жатқызу әдісін таңдау — отбасылық-құқықтық дауда зейнетақы жоспары бойынша зейнетақы төлемдерін актуарлық бағалау үшін жатқызу әдісін таңдаған кезде актуарий отбасы құқығымен белгіленген шектеулерді және тиісті фактілер мен мән-жайларды ескеруі тиіс. Сол немесе өзге жатқызу әдісінің жол берілуі дауға қатысатын тараптарға қолданылатын құқықтық юрисдикцияға байланысты болуы мүмкін. Төменде актуарийге жатқызу әдісін таңдауға қатысты қосымша басшылық нұсқаулар берілген.
a. Тікелей бақылау және бөлшек ереже әдістері — отбасы құқығымен шектелмеген жерде келесі екі түрдегі әдістердің кез келгені пайдаланылуы мүмкін:
Тікелей бақылау (direct tracing) — бірлесіп жинаған мүлік болып табылатын зейнетақы төлемінің бөлігі жатқызу кезеңінде есептелген нақты төлемге тең. Мысалы, тікелей бақылауды белгіленген төлемдері бар зейнетақы жоспарына қолданған кезде бірлесіп жинаған мүлікке енгізілетін зейнетақы төлемінің бөлігі неке жасасу күнінен жатқызу күніне дейінгі есептелген төлемнің өсімі, егер ол болса, болуы мүмкін.
Бөлшек ереже (fractional rule) — зейнетақы төлемі зейнетақы төлемін бөлшекке көбейту арқылы бөлінеді. Бөлшектің алымы мен бөлімі сыйақыға, жарналарға, төлемді есептеуге арналған еңбек өтіліне, жоспарға қатысуға, жұмыспен қамтылуға немесе есептелген төлемді айқындау кезінде тікелей пайдаланылатын өзге де тиісті деректерге негізделуі мүмкін. Алым жатқызу кезеңінде жинақталған таңдалған көрсеткішке тең. Бөлім төлем табылатын бүкіл кезең ішінде жинақталған таңдалған көрсеткішке тең. Таңдалған көрсеткіш өткен уақыт кезеңі болған кезде, бұл әдіс әдетте «уақыт ережесі» (time rule) деп аталады.
Жоғарыда көрсетілген екі әдіске байланысты есептеулердің көрнекі мысалдары 1-қосымшада келтірілген. Осы базалық әдістердің түрлілігі бар.
b. Жасқа немесе еңбек өтіліне байланысты төлемдер — егер сақтандырылған тарап (жоспарға қатысушы) зейнетақы жоспарында көзделген белгілі бір төлемдер үшін жас немесе еңбек өтілі бойынша қолданылатын шарттарды орындамаса, бірақ жатқызу күніне жоспардың құрылтайшысында (демеушісінде) жұмысын жалғастырса, актуарий жасқа немесе еңбек өтіліне байланысты төлемді қалай жатқызу керектігін айқындауы тиіс. Егер отбасы құқығымен өзгеше талап етілмесе, қолайлы тәсілдер мыналарды қамтиды: дереу тоқтату тәсілі, бұл кезде төлем сақтандырылған тарап (жоспарға қатысушы) жатқызу күніне еңбек қатынастарын тоқтатқандай бағаланады; және жұмыспен қамтылуды жалғастыру тәсілі, бұл зейнетке шығу, кадрлардың ауысуы, өлім-жітім немесе еңбекке жарамсыздық туралы таңдалған болжамдарға сәйкес қамтылған жұмыспен қамтылудың жалғасуын көрсетеді.
c. Әртүрлі әдістер кезіндегі әртүрлі нәтижелер — жатқызудың әртүрлі түрдегі әдістері елеулі түрде әртүрлі нәтижелер беруі мүмкін. Актуарийдің кәсіби пайымдауы бойынша әртүрлі әдістер орынды болуы мүмкін жағдайларда жұмыс істейтін актуарий клиентке пайдаланылған әдістің басқа әдістермен салыстырғандағы салдары туралы, оның ішінде әрбір әдістің жалпы қаржылық әсері туралы хабарлауы тиіс.
3.3.4 Актуарлық болжамдар — отбасылық-құқықтық дауда зейнетақы жоспары бойынша зейнетақы төлемдерін актуарлық бағалау үшін болжамдарды таңдаған кезде актуарий отбасы құқығымен белгіленген шектеулерді, сондай-ақ бағалаудың фактілері мен мән-жайларын, оның ішінде әрбір тиісті зейнетақы жоспарының мән-жайлары мен ережелерін; сақтандырылған тарап (жоспарға қатысушы) және жұбай туралы ақпаратты (3.3.1-тармақты қараңыз); және сақтандырылған тарап (жоспарға қатысушы) жататын топқа қатысты өткен тәжірибе мен болашақ күтулерді ескеруі тиіс.
Актуарий таңдаған әрбір болжам Актуарлық практика стандарттары № 27 «Зейнетақы міндеттемелерін өлшеу үшін экономикалық болжамдарды таңдау» мен № 35 «Зейнетақы міндеттемелерін өлшеу үшін демографиялық және өзге де экономикалық емес болжамдарды таңдау» сәйкес жеке-дара негізді (орынды) әрі актуарий таңдаған өзге болжамдармен үйлесімді болуы тиіс.
Келесі тармақшалар (a–k) зейнетақы жоспары бойынша зейнетақы төлемдерін бағалау кезінде әдетте пайдаланылатын болжамдарды және отбасылық-құқықтық дауларда осындай төлемдерді бағалау үшін болжамдарды таңдаған кезде актуарийдің ескеруі тиіс факторларды сипаттайды. Осы тізбе түпкілікті болып табылмайды; бағаланатын зейнетақы жоспарының ережелеріне, сақтандырылған тараптың (жоспарға қатысушының) немесе жұбайдың нақты мән-жайларына және юрисдикцияның ерекше талаптарына байланысты қосымша болжамдар талап етілуі мүмкін.
a. Дисконттау мөлшерлемесі — егер фактілер мен мән-жайлар өзге болжамды біржақты ақтамаса, отбасылық-құқықтық дауларда зейнетақы жоспары бойынша зейнетақы төлемдерін бағалау үшін таңдалған дисконттау мөлшерлемесі бағалау күніне айқындалған және бағаланатын төлемдердің ақша ағындарының құрылымына негізделген, тәуекелдің төмен деңгейіндегі кірістілік мөлшерлемесі болуы тиіс (мысалы, салыстырмалы дюрациядағы АҚШ қазынашылық облигацияларының өтеуге дейінгі ағымдағы немесе жуырдағы орташа кірістілігі не жоғары сапалы корпоративтік облигациялар бойынша кірістілік мөлшерлемелерін көрсететін жарияланатын индекс).
b. Өлім-жітім мен өлім-жітімнің жақсаруы туралы болжам — егер фактілер мен мән-жайлар өзге болжамды біржақты ақтамаса, актуарий бағалау күніне дейін және одан кейін болатын күтілетін өлім-жітімнің жақсаруын көрсететін түзетулермен өлім-жітім кестесін таңдауы тиіс, бұл, актуарийдің кәсіби пайымдауы бойынша, ұқсас жағдайдағы адамдардың күтілетін өлім-жітім тәжірибесін негізді түрде көрсетеді. Мысалы, қандай да бір бір жаста өлімнің 100 пайыздық ықтималдығы және барлық қалған жастарда нөлдік ықтималдығы туралы болжам тиісті болжам болып табылмайды. Кейбір жағдайларда болжамды таңдаған кезде сақтандырылған тараптың (жоспарға қатысушының) немесе жұбайдың денсаулық жағдайын көрсету орынды болуы мүмкін.
c. Аннуитет сатып алу — (a) тармақшасына сәйкес дисконттау мөлшерлемесін және (b) тармақшасына сәйкес өлім-жітім туралы болжамды таңдауға балама ретінде актуарий тиісті төлем параметрлерімен сақтандыру ұйымынан дереу немесе мерзімі кейінге шегерілген аннуитет шартын сатып алу құны туралы болжам қабылдай алады. Бұл сақтандырушыларды нақты зерттеуді пайдалану арқылы не осындай зерттеулер негізінде алынған жарияланатын кестелерге сілтеме жасау арқылы жасалуы мүмкін.
d. Зейнетке шығу туралы болжам — зейнетке шығу туралы болжам зейнетке шығудың бірыңғай болжамды жасы немесе жастар бойынша зейнетке шығу жиілігінің кестесі түрінде болуы мүмкін. Зейнетке шығу туралы болжам мынадай қолданылатын фактілер мен мән-жайларды көрсетуі тиіс:
зейнетақы жоспары бойынша қалыпты зейнеткерлік жас;
сақтандырылған тарап (жоспарға қатысушы) зейнетке шығуға, жоспар бойынша субсидияланған мерзімінен бұрын зейнетақы төлемдерін алуға, зейнетақы жоспары бойынша зейнетақы төлемдерін азайтусыз алуға, әлеуметтік қамсыздандыру жүйесі бойынша төлемдер алуға және медициналық сақтандыру бағдарламасы (Medicare) бойынша төлемдер алуға алғаш рет құқық алатын жас;
жоспарға қатысушылардың орташа зейнеткерлік жасы және жастар бойынша зейнетке шығу жиілігі (егер олар актуарийге белгілі болса) не сақтандырылған тараптың (жоспарға қатысушының) саласындағы немесе кәсібіндегі зейнеткерлік жас нормалары;
жоспар бойынша медициналық және өзге де зейнеткерлік төлемдердің қолжетімділігі;
зейнетақы жоспары бойынша жиынтық зейнетақы төлемдерінің деңгейі; немесе
сақтандырылған тараптың (жоспарға қатысушының) кіріс деңгейі, лауазымдық жағдайы және отбасылық мән-жайлары.
Сақтандырылған тарап (жоспарға қатысушы) немесе жұбай зейнетке шығудың болжамды жасына қатысты жасаған мәлімдемелер де ескерілуі мүмкін, бірақ оларға шамадан тыс мән берілмеуі тиіс, өйткені мұндай мәлімдемелер жеке мүдделермен айқындалуы мүмкін, ал отбасылық-құқықтық даудың өзі зейнеткерлік жоспарлау туралы шешімдерді өзгертуі мүмкін.
e. Тұрмыс құнына түзетулер — егер зейнетақы жоспары тұрмыс құнының өсуіне байланысты төлемдерді автоматты түрде түзетсе, актуарлық бағалау, әдетте, осындай тұрмыс құнына түзетулерден туындайтын төлемдердің күтілетін болашақ ұлғаюын көрсетуі тиіс. Кейбір жағдайларда тұрмыс құнына болашақ біржолғы (ad hoc) түзетулер туралы болжам қабылдау орынды болуы мүмкін.
f. Еңбекке жарамсыздық туралы болжам — еңбекке жарамсыздық туралы болжам, егер фактілер мен мән-жайлар оны біржақты ақтамаса, әдетте қолданылмайды. Еңбекке жарамсыздық туралы болжам, егер зейнетақы жоспары еңбекке жарамсыздық басталған кезде ерекше төлемдерді көздесе және егер еңбекке жарамсыздық туралы болжамды енгізу бағалау нәтижелеріне елеулі әсер ететін болса, пайдаланылуы мүмкін. Аннуитеттерді немесе зейнетақы төлемдерін бағалау кезінде пайдалану үшін жалпы қабылданған еңбекке жарамсыздық кестесі не жоспарға қатысушылардың күтілетін еңбекке жарамсыздық тәжірибесін көрсететін кесте, әдетте, тиісті болып табылады. Дегенмен кейбір жағдайларда сақтандырылған тараптың (жоспарға қатысушының) денсаулық жағдайын көрсету үшін еңбекке жарамсыздық туралы болжамды түзету орынды болуы мүмкін.
g. Кадрлардың ауысуы туралы болжам — егер төлемге құқықтар әлі бекітілмеген (вестингтелмеген) не төлемнің мөлшері болашақ еңбек өтіліне байланысты болса, қатысушылардың қатысуын тоқтату (жұмыстан босату) жиілігі туралы болжам талап етілуі мүмкін. Дегенмен кейбір юрисдикциялар отбасылық-құқықтық дауларда зейнетақы жоспары бойынша зейнетақы төлемдерін бағалау кезінде тек еңбек қатынастарын мәжбүрлеп тоқтатуды көрсетуге ғана жол береді. Кадрлардың ауысуы туралы болжам мынадай нақты фактілер мен мән-жайларды көрсетуі тиіс:
жоспарға қатысушылардың кадрларының ауысуының нақты немесе күтілетін тәжірибесі (егер ол актуарийге белгілі болса);
сақтандырылған тараптың (жоспарға қатысушының) жасы мен еңбек өтілі;
сақтандырылған тараптың (жоспарға қатысушының) лауазымдық жағдайы; және
субсидияланған мерзімінен бұрын зейнетақы төлемдерін алу үшін талап етілетін жас пен еңбек өтілі сияқты зейнетақы жоспарының ережелері.
h. Сыйақының өсуі — отбасылық-құқықтық дауларда зейнетақы жоспары бойынша зейнетақы төлемдерін актуарлық бағалау кезінде сыйақыны тек жатқызу күніне дейін ғана көрсету қабылданған болса да, кейбір әдістер мен кейбір юрисдикциялар актуарийден болашақ сыйақы деңгейлерін ескеруді талап етеді. Актуарий болашақ сыйақы деңгейлерінің есеп үшін орынды болатынын-болмайтынын айқындауы тиіс.
i. Жеке шот қалдықтарының өсуі — кейбір зейнетақы жоспары бойынша зейнетақы төлемдерінің нақты немесе шартты жеке шот қалдықтарын (белгіленген жарналары бар жоспарларды, «жылжымалы ең төмен деңгей» (floor-offset) тетіктерін және шартты-жинақтаушы шоттары бар зейнетақы жоспарларын (cash balance) қоса алғанда) жинақтаумен тікелей байланысты компоненттері болады. Осындай жоспарлар бойынша төлемдерді бағалау үшін нақты немесе шартты шоттар бойынша алынатын болашақ инвестициялық кірістілік туралы болжам талап етілуі мүмкін. Бұл болжамды инвестициялық кірістілік мөлшерлемесі, егер актуарийдің кәсіби пайымдауы бойынша өзге болжам неғұрлым орынды болмаса, дисконттау мөлшерлемесіне тең болуы тиіс.
j. Төлемді жүзеге асыру нысаны — актуарий төлемді жүзеге асырудың белгілі бір нысандарының субсидиялануы мүмкін дәрежесін, сондай-ақ қатысушы таңдай алатын төлемді жүзеге асыру нысанына қатысты отбасылық-құқықтық даудың талаптарын немесе шектеулерін ескеруі тиіс. Актуарий сондай-ақ сақтандырылған тарап (жоспарға қатысушы) немесе жұбай таңдалатын төлемді жүзеге асыру нысанына қатысты жасаған мәлімдемелерді ескере алады.
k. Қайта есептеудің ауыспалы коэффициенттері — кейбір зейнетақы жоспары бойынша зейнетақы төлемдерін бағалау төлемді жүзеге асырудың бір нысанынан екіншісіне қайта есептеуді талап етуі мүмкін, мысалы, болжамды жеке шотты аннуитетке қайта есептеу немесе аннуитетті біржолғы төлемге қайта есептеу. Егер қайта есептеу негізі ауыспалы болса (мысалы, тұрақты түрде жаңартылатын өлім-жітім кестелері мен пайыздық мөлшерлемелерді пайдалану кезінде), қайта есептеудің болашақ мөлшерлемелері туралы болжам талап етілуі мүмкін.
3.3.5 Бағалау процесі — актуарлық бағалау жүргізу кезінде актуарий мынаны орындауы тиіс:
a. бағалау күнін, жатқызу күнін, жатқызу кезеңін, зейнетақы жоспары бойынша әлеуетті зейнетақы төлемдерін, осы төлемдерді жүзеге асыруға әсер етуі мүмкін шарттастырылған мән-жайларды (контингенттіктерді) және қолданылатын құқықтық юрисдикцияның кез келген ерекше талаптарын айқындау;
b. таңдалған немесе белгіленген жатқызу әдісін және қолданылатын экономикалық болжамдарды қолдана отырып және кез келген талап етілетін шарттастырылған мән-жайлар орындалды деген болжамнан шыға отырып, әлеуетті төлемдердің мерзімдері мен мөлшерлерін болжамдау;
c. (b) тармақшасына сәйкес айқындалған әрбір әлеуетті төлемді талап етілетін шарттастырылған мән-жайлардың орындалу ықтималдығына көбейту және таңдалған немесе белгіленген демографиялық және өзге де болжамдарды қолдану арқылы күтілетін төлемдерді есептеу; және
d. таңдалған немесе белгіленген дисконттау мөлшерлемесін пайдалана отырып, әрбір күтілетін төлемді бағалау күніне дисконттау.
Актуарий таңдалған өлім-жітім кестесі бойынша күтілетін өмір сүру ұзақтығын анықтап, содан кейін осы күтілетін өмір сүру ұзақтығына тең мерзімге мерзімді аннуитеттің құнын есептемеуі тиіс, өйткені бұл елеулі дәл емес нәтижелерге әкелуі мүмкін.
3.3.6 Салықтарды ескере отырып (салық салынғаннан кейінгі) құндарды есептеу — кейбір жағдайларда актуарийден зейнетақы жоспары бойынша зейнетақы төлемдерінің «салық салынғаннан кейінгі» актуарлық келтірілген құны туралы пікір білдіруді сұрауы мүмкін. Егер актуарийдің жеткілікті дайындығы немесе тәжірибесі болса, актуарий салық салу саласындағы аттестатталған маман болмаса да, осындай есептеулерді орындай алады. Мұндай сұрау салуларға жауап беру, әдетте, зейнетақы жоспары бойынша зейнетақы төлемдерінің әлеуетті салық салу мөлшерлемесі және инвестициялық кірістілікке қолданылатын салық мөлшерлемесі сияқты бірқатар қосымша болжамдарды қабылдауды талап етеді.
3.3.7 Күндер, әдістер және болжамдар — отбасы құқығы бағалау күнін, жатқызу күнін, жатқызу әдісін, кейбір немесе барлық актуарлық болжамдарды не актуарий бағалау күнін, жатқызу күнін, жатқызу әдісін немесе актуарлық болжамдарды таңдау үшін пайдалануы тиіс процесті белгілеуі немесе шектеуі мүмкін. Өзге жағдайларда отбасылық-құқықтық даудың тараптары балама бағалау күндерін, жатқызу күндерін, жатқызу әдістерін, кейбір немесе барлық болжамдарды не таңдау процесін пайдалануды келісіп алуы немесе сұрауы мүмкін. Мұндай юрисдикцияларда немесе жағдайларда актуарий белгіленген бағалау күнін, жатқызу күнін, жатқызу әдісін, актуарлық болжамдарды немесе таңдау процесін пайдалануы тиіс. Актуарий таңдаған әрбір белгіленбеген күн, әдіс және болжам негізді (орынды) әрі актуарий таңдаған әрбір өзге белгіленбеген болжаммен үйлесімді болуы тиіс. Актуарий сондай-ақ белгіленген күндерді, әдістерді және болжамдарды пайдалана отырып нәтижелерді ұсынуға қосымша, актуарийдің кәсіби пайымдауы бойынша осы есеп үшін орынды болатын күндерді, әдістерді және болжамдарды пайдалана отырып нәтижелерді өз қалауы бойынша ұсына алады.
3.3.8 Актуарийдің алдыңғы актуарлық бағалауларымен үйлесімділік — актуарлық бағалау негізді (орынды) әрі тапсырма үшін орынды болуы тиіс. Егер күн, әдістер немесе болжамдар белгіленбеген болса не тапсырманың фактілері мен мән-жайлары өзгеше талап етпесе, актуарий, әдетте, бір юрисдикциядағы барлық актуарлық бағалаулар үшін күндерді, әдістерді немесе болжамдарды таңдаудың дәл сол процесін пайдалануы тиіс. Актуарий актуарлық бағалау жүргізу кезінде клиент мүдделерін қорғаушы ретінде әрекет ете алатын болса да, актуарий тек өз клиентінің сот ұстанымына ықпал ету үшін ғана актуарий әдетте пайдаланатын күндердің, әдістердің немесе болжамдардың ауқымынан тыс күндерді, әдістерді немесе болжамдарды таңдамауы тиіс. Егер актуарий таңдау процесін өзгертсе, актуарий сол юрисдикциядағы өзінің алдыңғы таңдау процесінен айырмашылықты түсіндіруге дайын болуы тиіс.
3.4 Жарыспалы рәсімдерге қатысу — жарыспалы рәсімдерге қатысу кезінде актуарийдің міндеттері мыналарды қамтуы мүмкін:
3.4.1 Басқа сарапшының жұмысын тексеру — жарыспалы әрекеттерге қатысатын актуарийден басқа сарапшының жұмысын тексеруді сұрауы мүмкін. Актуарий мұндай тексеруді объективті түрде, басқа сарапшы пікірінің негізділігі (орындылығы) тұрғысынан, тек оның актуарийдің өз пікірімен үйлесетін-үйлеспейтіні тұрғысынан ғана емес, жүргізуі тиіс. Басқа сарапшының жұмысын тексеру кезінде актуарий, әдетте, мынадай қадамдарды орындауы тиіс:
a. басқа сарапшы пайдаланған жағдайдың негізгі фактілерін тексеру (3.3.1-тармақты қараңыз);
b. пайдаланылған бағалау күнін, жатқызу әдісін және актуарлық болжамдарды тексеру;
c. қандай да бір елеулі есептеу қателерінің орын алғанын-алмағанын айқындау;
d. (a), (b) және (c) тармақшаларына қатысты, бағалау нәтижелеріне елеулі әсер ететін тұжырымдарды жинақтау; және
e. осы тұжырымдарды клиентке хабарлау, оның ішінде актуарийдің басқа сарапшы пікірінің негізділігін (орындылығын) бағалауын қоса алғанда.
Актуарий тараптардың осы тұжырымдарды зейнетақы құндары туралы сотта дауласу немесе мәселені реттеу керектігі туралы пікір қалыптастыру үшін пайдалануы мүмкін екенін түсінуі тиіс, сондықтан заңды пікір алшақтықтарын кемітпеуге және елеусіз алшақтықтарды асырмауға ұмтылуы тиіс.
3.4.2 Жұмысты басқа сарапшыға тексеруге беру — жарыспалы әрекеттерге қатысатын актуарийден жұмысты басқа сарапшыға тексеруге беруді сұрауы мүмкін. Актуарий клиенттің немесе клиенттің уәкілетті өкілінің тікелей келісімінсіз жұмысты тексеруге бермеуі тиіс. Актуарий ашылуы мүмкін материалдардың көлеміне қатысты клиенттен нұсқаулар сұрауы тиіс. Рұқсат етілген шекте актуарий 3.4.1-тармақта сипатталған ақпарат түрін ашуға дайын болуы тиіс. Кез келген санкцияланған байланыс Кәсіби мінез-құлық кодексіне, 10-Принцип «Әдептілік пен ынтымақтастық» сәйкес жүзеге асырылуы тиіс.
3.4.3 Басқа сарапшымен келіссөздерге қатысу — актуарийден кез келген алшақтықтарды анықтау (3.4.1-тармақты қараңыз) және, мүмкін, тараптар келісе алатын ымыралы құнға қол жеткізу үшін, осылайша сот шығындарынан аулақ болу үшін басқа сарапшымен келіссөздерге қатысуды сұрауы мүмкін. Мұндай жағдайда актуарий актуарийдің келіссөздер жүргізу өкілеттіктерінің көлеміне және ашылуы мүмкін материалдардың көлеміне қатысты клиенттен нұсқаулар сұрауы тиіс. Басқа сарапшымен жүргізілген осындай келіссөздердің нәтижесі ұсынылатын келісілген шарт немесе реттелмеген мәселелердің тізбесі болуы мүмкін.
3.4.4 Сараптамалық айғақтар беру — жарыспалы рәсімдерге қатысатын актуарийден сараптамалық айғақтар беруді сұрауы мүмкін. Мұндай тапсырмаға кірісетін актуарий барлық тиісті актуарлық практика стандарттарымен таныс болуы және оларды сақтауы тиіс, оның ішінде Актуарлық практика стандарты № 17 «Актуарийлердің сараптамалық айғақтары». Сараптамалық айғақтар берер алдында актуарий актуарий айғақ беруі тиіс мәнге қатысты деректерді, материалдарды және құжаттарды зерделеуі тиіс.
Актуарийдің пікірі мен басқа сарапшының пікірі арасындағы алшақтықтарға қатысты айғақ беру кезінде актуарий мұны фактологиялық түрде жасауы тиіс. Мысалы, мұндай айғақтар мынадай нысандарда болуы мүмкін:
a. қазіргі уақытта қолжетімді деректер басқа сарапшының негізгі болжамына, әдісіне немесе тұжырымына күмән келтіретінін көрсету;
b. екі тұжырымның көрінгеніндей бір-біріне қайшы келмейтінін не алшақтықтың елеулі болмайтынын көрсету;
c. сол немесе өзге болжамдар немесе тұжырымдар жиынтығын қолдау үшін болашақта қандай деректер түрлері қолжетімді болуы мүмкін екенін көрсету; немесе
d. әртүрлі күндердің, әдістердің немесе болжамдардың салдарын көрсету.
3.5 Зейнетақы жоспары бойынша зейнетақы төлемдерін бөлу жөнінде ұсынымдар беру — актуарий сақтандырылған тарап (жоспарға қатысушы) мен жұбай арасында зейнетақы жоспары бойынша зейнетақы төлемдерін бөлу үшін қолжетімді балама әдістер туралы ұсынымдар беру үшін адвокатпен немесе сотпен тартылуы мүмкін. Мұндай жағдайда актуарий, жалпы алғанда, мыналар туралы білімге ие болуы тиіс: (1) осы юрисдикцияда қолжетімді зейнетақы жоспары бойынша зейнетақы төлемдерін бөлу әдістері; және (2) отбасылық-құқықтық дауда қаралатын әрбір зейнетақы жоспары бойынша зейнетақы жоспары бойынша зейнетақы төлемдерін бөлу үшін қолжетімді отбасылық-құқықтық даулар бойынша сот қаулыларының түрлері және осы әртүрлі түрдегі отбасылық-құқықтық даулар бойынша сот қаулылары арасындағы айырмашылықтар (1-қосымшадан отбасылық-құқықтық даулар бойынша қолжетімді сот қаулыларының түрлерін талқылауды қараңыз).
3.6 Отбасылық-құқықтық дау бойынша сот қаулысын дайындауға жәрдемдесу — зейнетақы жоспары бойынша зейнетақы төлемдері отбасылық-құқықтық дау бойынша сот қаулысы негізінде тікелей бөлуге немесе тағайындауға жататын кезде актуарий зейнетақы жоспары бойынша зейнетақы төлемдерінің қалаулы бөлінуі жүзеге асырылатын отбасылық-құқықтық дау бойынша сот қаулысын дайындауға жәрдемдесу үшін тартылуы мүмкін. Мұндай жәрдем құжаттардың үлгілерін беруді және төлемдерді жүзеге асырудың әртүрлі схемалары кезінде тиесілі төлемдерді есептеуді қамтуы мүмкін.
Отбасылық-құқықтық дау бойынша сот қаулысын дайындауға жәрдемдесетін актуарий мән-жайларға байланысты зейнетақы жоспары бойынша қолжетімді мерзімінен бұрын зейнетке шығу кезіндегі субсидияларды және қосымша (көмекші) төлемдерді ескеруі тиіс, әрі ұсынылатын тұжырымдар әрбір тарапқа тиесілі төлемнің мөлшерін біржақты айқындауын және сақтандырылған тараптың (жоспарға қатысушының) зейнетке шыққанға дейін қайтыс болуы немесе сақтандырылған тараптың (жоспарға қатысушының) субсидияланған мерзімінен бұрын зейнетақы төлемдерін алу құқығын алғаннан кейін зейнетке шығуы сияқты тиісті шарттастырылған оқиғалардың тиісінше ескерілуін ұсынуы тиіс.
3.7 Отбасылық-құқықтық дау бойынша сот қаулысын тексеруге немесе орындауға жәрдемдесу — зейнетақы жоспары бойынша зейнетақы төлемдері отбасылық-құқықтық дау бойынша сот қаулысы негізінде тікелей бөлуге немесе тағайындауға жататын кезде актуарий жоспардың құрылтайшысымен (демеушісімен) немесе әкімшісімен төменде сипатталғандай отбасылық-құқықтық дау бойынша сот қаулысын тексеруге немесе орындауға жәрдемдесу үшін тартылуы мүмкін. Актуарий көрсететін қызметтер отбасылық-құқықтық дау бойынша сот қаулысының ережелерін түсіндіруді немесе отбасылық-құқықтық дау бойынша сот қаулысында көзделген төлемдерге зейнетақы жоспарымен жол берілетін-берілмейтіні және әрбір тараптың төлемі отбасылық-құқықтық дау бойынша сот қаулысынан біржақты айқындалатын-айқындалмайтыны туралы ұсынымдар беруді қамтуы мүмкін.
3.7.1 Отбасылық-құқықтық дау бойынша сот қаулысын тексеруге жәрдемдесу — актуарийдің отбасылық-құқықтық дау бойынша сот қаулысын тексеру туралы актуарлық хабарламасында осындай тексерудің аясы көрсетілуі тиіс. Мысалы, актуарий тексерудің отбасылық-құқықтық дау бойынша сот қаулысының техникалық мазмұнын зерделеумен шектелетінін және отбасылық-құқықтық дау бойынша сот қаулысының құқықтық нысанына қолданылмайтынын көрсете алады. Егер отбасылық-құқықтық дау бойынша сот қаулысы зейнетақы жоспарының ережелерімен немесе әкімшілік рәсімдерімен елеулі қайшылықтарға ие болса не егер төлемдер біржақты айқындалмайтын болса, онда актуарий қайшылықтарды және отбасылық-құқықтық дау бойынша сот қаулысының жасалған түрінде әкімшілік тұрғыдан жүзеге асырылмайтын себептерін түсіндіруі тиіс.
Біліктілікке ие отбасылық-құқықтық дау бойынша сот қаулысы болу үшін отбасылық-құқықтық дау бойынша сот қаулысы АҚШ Салық кодексінің (IRC) 414(p) бөлімінің және ERISA Заңының 206(d) бөлімінің біліктілік талаптарын қанағаттандыруы тиіс. Талаптардың бірі — зейнетақы жоспары бойынша зейнетақы төлемдерін бөлу штаттың отбасы құқығына сәйкес сот шешімі, қаулысы немесе бұйрығы негізінде жүргізілуі тиіс. Егер тексерілетін отбасылық-құқықтық дау бойынша сот қаулысы соттың процессуалдық талаптарына сай келмесе, ол отбасылық-құқықтық дау бойынша жарамды сот қаулысы болып табылмауы мүмкін. Ұсынылатын отбасылық-құқықтық дау бойынша сот қаулысы штаттың процессуалдық талаптарына сай келетін-келмейтіні туралы мәселе құқықтық болып табылады және адвокат болып табылмайтын актуарийлердің біліктілігінен тыс жатыр. (ҚПА ескертпесі: IRC мен ERISA сілтемелері дереккөзге нұсқау ретінде келтірілген — АҚШ; Қазақстан Республикасында қолдану кезінде ҚР қолданыстағы құқығы пайдаланылады.)
3.7.2 Отбасылық-құқықтық дау бойынша сот қаулысын орындауға жәрдемдесу — отбасылық-құқықтық дау бойынша сот қаулысын орындауға жауапты жоспардың құрылтайшысы (демеушісі) немесе әкімшісі зейнетақы жоспарының, отбасылық-құқықтық дау бойынша сот қаулысының және өзге де реттеуші құжаттардың ережелеріне сәйкес қолжетімді төлемдерді жүзеге асырудың әртүрлі нысандарында жұбайға немесе сақтандырылған тарапқа (жоспарға қатысушыға) тиесілі төлемнің мөлшерін айқындау үшін актуарийді тарта алады. Бұл зейнетақы жоспарының ережелеріне (зейнетақы жоспарында қамтылған актуарлық эквиваленттіліктің анықтамасын қоса алғанда) және кез келген тиісті отбасы құқығына сәйкес төлемді жүзеге асырудың актуарлық тұрғыдан эквивалентті опциялық нысандарының мөлшерін айқындауды қамтуы мүмкін. Егер отбасылық-құқықтық дау бойынша сот қаулысының немесе зейнетақы жоспарының шарттары екіұшты болса, егер зейнетақы жоспары үндемесе не егер отбасылық-құқықтық дау бойынша сот қаулысы мен зейнетақы жоспары бір-біріне қайшы келсе, актуарий отбасылық-құқықтық дау бойынша сот қаулысын зейнетақы жоспарының ережелері мен әкімшілік рәсімдерінің тұрғысынан адал ниетті түсіндіруді бере алады. Мұндай түсіндіруді ашып көрсету тиіс, әрі ашып көрсету екіұштылықтардың немесе қайшылықтардың түсіндірмесін қамтуы тиіс.
4-бөлім. Хабарламалар және ақпаратты ашу
4.1 Аудитория — өз жұмысының нәтижелерін ұсыну кезінде актуарий ықтимал аудиторияның дайындық деңгейін ескеруі тиіс және техникалық терминдер мен тұжырымдамаларды ықтимал аудиторияға түсінікті болатындай етіп түсіндіруі тиіс. Мысалы, отбасылық-құқықтық дауларда зейнетақы жоспары бойынша зейнетақы төлемдерін өлшеуде, жатқызуда және бөлуде тәжірибесі бар адвокат үшін дайындалған есеп сот ісінің материалдарына енуі тиіс есепке қарағанда үлкен актуарлық білімді болжай алады.
4.2 Мүдделер қақтығысы — актуарий кез келген нақты немесе әлеуетті мүдделер қақтығысын барлық белгілі тікелей пайдаланушыларға толық көлемде ашып көрсетуі тиіс. Мұндай ашып көрсету, әдетте, актуарий тапсырманы қабылдағанға дейін не актуарий нақты немесе әлеуетті мүдделер қақтығысы туралы білген күннен кейін, егер ол кешірек басталса, мүмкіндігінше қысқа практикалық жүзеге асырылатын мерзімде болуы тиіс.
4.3 Жалпы ашып көрсетулер — отбасылық-құқықтық дауларда зейнетақы жоспары бойынша зейнетақы төлемдеріне қатысты актуарлық тұжырымдарды, қорытындыларды немесе ұсынымдарды қамтитын кез келген актуарлық хабарлама Актуарлық практика стандарттары № 23 «Деректер сапасы», № 27, № 35 және № 41 «Актуарлық хабарламалар» талаптарына сәйкес келуі тиіс және кем дегенде мыналарды қамтуы тиіс:
a. хабарлама үшін жауапты актуарийдің атын;
b. отбасылық-құқықтық дауға байланысты қызметтер көрсету үшін актуарийді тартқан клиентті сәйкестендіруді және отбасылық-құқықтық даудың тараптарын сәйкестендіруді;
c. актуарийдің рөлінің, сондай-ақ актуарий тапсырмасының сипаты мен аясының сипаттамасын, оның ішінде актуарлық пікір туралы кез келген мәлімдеменің аясын қоса алғанда;
d. зейнетақы жоспарының атауын және негізгі ережелердің жинақы баяндалуын не зейнетақы төлемін өлшеуге, жатқызуға немесе бөлуге әсер ететін зейнетақы жоспары туралы өзге де тиісті ақпаратты;
e. егер бұл актуарийдің ұсынымдарына қатысты болса, отбасылық-құқықтық дауды реттейтін деп болжанатын құқықтық юрисдикцияның атауын;
f. актуарий қызметтер көрсету кезінде пайдаланған сақтандырылған тарап (жоспарға қатысушы) және жұбай туралы ақпаратты;
g. өзге тұлғалар берген кез келген ақпараттың дереккөзін және актуарийдің осы ақпаратты пайдалану (оған сүйену) дәрежесін;
h. актуарийге белгілі, хабарланатын нәтижелерге, пікірге немесе ұсынымдарға елеулі әсер етуі мүмкін деректердегі кез келген кемшіліктерді;
i. хабарламаның мақсатына қол жеткізу үшін қажетті тұжырымдардың, қорытындылардың немесе ұсынымдардың баяндалуын және олардың негізінде жатқан актуарлық айқындаулардың жинақы баяндалуын;
j. актуарийге белгілі, ашылмаған жағдайда хабарламаны елеулі түрде толық емес түсінуге негізді түрде әкелуі мүмкін кез келген фактілерді;
k. актуарий отбасылық-құқықтық дау бойынша сот қаулысын тексеруге немесе орындауға жәрдемдескен кезде 3.7-тармаққа сәйкес талап етілетін кез келген ашып көрсетулерді;
l. егер қандай да бір елеулі болжам немесе әдіс отбасы құқығымен белгіленген болса, Актуарлық практика стандарты № 41-дің 4.2-тармағында көзделген ашып көрсетуді;
m. егер актуарий өзге дереккөздерден алынған мәліметтерді пайдалану (оларға сүйену) туралы мәлімдесе және осылайша актуарийден өзге тарап таңдаған кез келген елеулі болжам немесе әдіс үшін жауапкершіліктен өзін босатса, Актуарлық практика стандарты № 41-дің 4.3-тармағында көзделген ашып көрсетуді; және
n. егер, актуарийдің кәсіби пайымдауы бойынша, актуарий өзгеше түрде осы актуарлық практика стандартының басшылық нұсқауларынан елеулі түрде ауытқыса, Актуарлық практика стандарты № 41-дің 4.4-тармағында көзделген ашып көрсетуді.
4.4 Актуарлық бағалаудың нәтижелері — 4.3-тармақта сипатталған позицияларға қосымша, актуарийдің актуарлық бағалау нәтижелері туралы актуарлық хабарламасы кем дегенде мынадай ақпаратты қамтуы тиіс:
a. бағалау күнін;
b. жатқызу әдісінің сипаттамасын, оның ішінде жатқызу күнін және жатқызу кезеңін; жатқызылатын төлемнің сипаттамасын (мысалы, бекітілген құқықтары бар (вестингтелген) есептелген төлемнің, есептелген төлемнің, жұмыс беруші ұсынатын төлемнің немесе зейнетақы жоспары бойынша болжамды зейнетақы төлемдерінің); жатқызу рәсімінің және өлшем бірлігінің сипаттамасын (мысалы, жұмыспен қамтылу жылдары негізіндегі бөлшек ереже); жасқа немесе еңбек өтіліне байланысты төлемдерді жатқызудың сипаттамасын; және төлемдерді есептеу шектерін немесе төлем формуласы бойынша төлемдерді есептеудің әртүрлі мөлшерлемелерін көрсету үшін енгізілген кез келген түзетулердің сипаттамасын;
егер актуарий жатқызу әдісін таңдаса немесе жатқызу әдісін таңдау жөнінде ұсынымдар берсе, жатқызу әдісін таңдаудың негіздемесінің және мән-жайларға байланысты сөзбен немесе сандық нысанда әдістің жалпы салдарының қысқаша сипаттамасын;
қажет болған жағдайда — жатқызу әдісінің тараптар юрисдикциясының құқығында бекітілмегені туралы мәлімдемені;
c. бағаланатын төлемдердің (қолданылатын қосымша (көмекші) төлемдерді қоса алғанда) және актуарлық бағалауға енгізілмеген, актуарийге белгілі кез келген елеулі төлемдердің сипаттамасын;
d. әрбір актуарлық болжамның сипаттамасын және белгіленбеген әрбір елеулі болжамды таңдаудың негіздемесінің қысқаша сипаттамасын; және
e. кез келген белгіленген бағалау күнінің, жатқызу күнінің, жатқызу әдісінің, актуарлық болжамның, таңдау процесінің немесе актуарлық бағалаудың нәтижелеріне елеулі әсер ететін өзге де белгіленген позицияның дереккөзін.
4.5 Құпия ақпарат — осы стандартта актуарийді құпия ақпаратты ашып көрсетуге міндеттеу мақсаты жоқ.
1-қосымша
Алғышарттар және ағымдағы практика
Ескертпе: осы қосымша ақпараттық мақсаттарда берілген және практика стандартының бөлігі болып табылмайды.
Отбасылық-құқықтық дауларда зейнетақы жоспары бойынша зейнетақы төлемдерін өлшеу
Отбасылық-құқықтық дауларды реттейтін штаттардың заңдары, әдетте, бірлесіп жинаған мүлікті бөлуге үш тәсілдің бірін ұстанады:
Жалпы құқық (common-law) тәсілі кезінде кез келген нақты актив, әдетте, осы активті некеге енгізген тарапқа тағайындалады. Зейнетақы жоспары бойынша зейнетақы төлемдері жағдайында зейнетақы жоспары бойынша бүкіл зейнетақы төлемі, әдетте, сақтандырылған тарапқа (жоспарға қатысушыға) тағайындалады. Осылайша, жалпы құқық штатында, әдетте, зейнетақы жоспары бойынша зейнетақы төлемін актуарлық бағалаудың қажеттілігі болмайды.
Жалпы меншік (community-property) тәсілі кезінде неке кезінде жинақталған барлық активтер тараптар арасында бөлінуге жатады. Бұл тәсіл зейнетақы жоспары бойынша зейнетақы төлемдерінің ақшалай құнын айқындауды талап етуі мүмкін.
Әділ бөлу (equitable-distribution) тәсілі — некеге енгізілген активтерге белгілі бір салмақ беретін және неке ұзақтығы сияқты өзге де критерийлерге белгілі бір салмақ беретін, неғұрлым икемді тәсіл. Бұл тәсіл зейнетақы жоспары бойынша зейнетақы төлемдерінің ақшалай құнын айқындауды талап етуі мүмкін.
Жалпы алғанда, төлемдердің бірлесіп жинаған мүлік болып табылатын бөлігін айқындау үшін пайдаланылатын жатқызу әдістерін 3.3.3-тармақта сипатталғандай әрі төменде көрсетілгендей тікелей бақылау әдістері не бөлшек ереже әдістері ретінде сипаттауға болады. Көптеген юрисдикцияларда жатқызу күні мен әдісі отбасы құқығымен белгіленген; өзге юрисдикцияларда заңмен белгіленген тәсіл болмайды, әрі жатқызу күні немесе әдісі отбасылық-құқықтық дауда дау нысанасы болуы мүмкін.
Кейбір юрисдикцияларда отбасы құқығы бағалау күнін және дисконттау мөлшерлемесі, өлім-жітім кестесі және зейнетке шығу туралы болжам сияқты белгілі бір актуарлық болжамдарды белгілейді. Сол сияқты, отбасы құқығы сыйақының өсу шкаласы немесе ерікті кадрлар ауысуы туралы болжам сияқты белгілі бір түрдегі актуарлық болжамдарды пайдалануға тыйым салуы мүмкін. Кейбір юрисдикцияларда актуарий болжамдарды таңдау үшін пайдалануы тиіс процесс белгіленген; мысалы, актуарийден зейнетке шығу зейнетақы жоспары бойынша зейнетақы төлемі неғұрлым құнды болатын жаста болады деген болжам қабылдау талап етілуі мүмкін. Өзге юрисдикцияларда заңмен белгіленген немесе тыйым салынған актуарлық болжамдар, бағалау күндері немесе таңдау әдістері болмайды.
Әртүрлі юрисдикцияларда белгіленген немесе қолжетімді тәсілдердің кеңінен ерекшеленуіне байланысты зейнетақы жоспары бойынша зейнетақы төлемдерін актуарлық бағалаудың бірыңғай жалпыұлттық тәсілі болуы мүмкін еместігі айқын. Елдің көптеген бөлігінде осы саладағы құқық әлі де дамып келеді, ал басқа жерлерде реттеуші заңдар қолданылады немесе белгіленген прецеденттердің елеулі жиынтығы қалыптасқан. Әдіс немесе болжамды таңдауға құқықпен жол берілетін жерде әртүрлі актуарийлер есептеген құндар арасында елеулі алшақтық болуы мүмкін — бұл алшақтық актуарийлердің біреуінің тарапынан жіберілген қателіктермен емес, тиісті бағалау күніне, жатқызу күніне, жатқызу әдісіне немесе актуарлық болжамдарға қатысты заңды пікір алшақтықтарымен туындауы мүмкін.
Отбасылық-құқықтық дауларда зейнетақы жоспары бойынша зейнетақы төлемдерін бөлу
Бірлесіп жинаған мүлік болып табылатын зейнетақы жоспары бойынша зейнетақы төлемдерін бөлудің балама әдістері зейнетақы жоспары бойынша зейнетақы төлемдерін бір тарапқа тағайындауды әрі өзге бірлесіп жинаған мүлікті екінші тарапқа тағайындауды, сондай-ақ тиісті отбасылық-құқықтық дау бойынша сот қаулысы негізінде зейнетақы жоспары бойынша зейнетақы төлемдерін кез келген тарапқа тікелей бөлуді қамтуы мүмкін.
Отбасылық-құқықтық даулар бойынша қолжетімді сот қаулыларының түрлері мыналарды қамтуы мүмкін:
ERISA Заңының қолданысына түсетін зейнетақы жоспары үшін біліктілікке ие отбасылық-құқықтық дау бойынша сот қаулысы;
Мемлекеттік қызметтің зейнетақы жүйесі (Civil Service Retirement System), Федералдық қызметшілердің зейнетақы жүйесі (Federal Employees’ Retirement System), Федералдық жинақтаушы жоспар (Federal Thrift Savings Plan) және әскери зейнетақы жүйелері сияқты федералдық үкіметтің зейнетақы жоспары үшін біліктілікке ие болатын сот қаулысы;
құрылтайшысы (демеушісі) штат, округ, муниципалитет, мектеп округі немесе өзге де мемлекеттік құрылым болатын зейнетақы жоспары бойынша табылған зейнетақы жоспары бойынша зейнетақы төлемдерін бөлу үшін жергілікті құқықпен белгіленген сот қаулысы; немесе
біліктілікке ие емес зейнетақы жоспары бойынша табылған төлемдерді бөлу туралы сот қаулысы.
Зейнетақы жоспарларының белгілі бір түрлері үшін құқықта сот қаулысы негізінде бөлуге немесе тағайындауға жол беретін ереже болмауы мүмкін. (ҚПА ескертпесі: аталған жүйелер мен құқықтық құрылымдар АҚШ юрисдикциясына жатады және дереккөзге нұсқау ретінде келтірілген.)
Жатқызу әдістерінің көрнекі мысалдары
Базалық ақпарат
Жоспар соңғы жылдағы сыйақының 1 %-ын еңбек өтілі жылдарының санына көбейтуге тең, зейнетақы жоспары бойынша зейнетақы төлемін көздейді. Есептелген төлемдер 5 жыл еңбек өтілінен кейін бекітіледі (вестингтеледі), ал қатысушылар 25 жыл еңбек өтілін өтеген жағдайда 55 жаста мерзімінен бұрын зейнетке шығуға құқық алады. Қалыпты зейнетке шығу — 65 жаста. Сақтандырылған тарап (жоспарға қатысушы) жоспарға 25 жаста кірген, 29 жаста некеге тұрған және жатқызу күніне 40 жасқа жеткен. Сақтандырылған тараптың (жоспарға қатысушының) еңбек өтілі, сыйақысы, есептелген төлемі және бекітілген (вестингтелген) есептелген төлемі туралы тарихи ақпарат келесі кестеде көрсетілген.
| Жасы | Аяқталған еңбек өтілі жылдары | Жоспардың алдыңғы қолданыс жылындағы сыйақы | Есептелген төлем | Бекітілген (вестингтелген) есептелген төлем |
|---|---|---|---|---|
| 26 | 1 | $11 500 | 115 | 0 |
| 27 | 2 | $12 500 | 250 | 0 |
| 28 | 3 | $14 000 | 420 | 0 |
| 29 | 4 | $14 500 | 580 | 0 |
| 30 | 5 | $15 000 | 750 | 750 |
| 31 | 6 | $15 500 | 930 | 930 |
| 32 | 7 | $16 750 | 1 173 | 1 173 |
| 33 | 8 | $18 000 | 1 440 | 1 440 |
| 34 | 9 | $19 000 | 1 710 | 1 710 |
| 35 | 10 | $20 000 | 2 000 | 2 000 |
| 36 | 11 | $23 500 | 2 585 | 2 585 |
| 37 | 12 | $25 000 | 3 000 | 3 000 |
| 38 | 13 | $27 500 | 3 575 | 3 575 |
| 39 | 14 | $29 000 | 4 060 | 4 060 |
| 40 | 15 | $33 000 | 4 950 | 4 950 |
Тікелей бақылау жатқызу әдісі
Тікелей бақылау әдісі кезінде зейнетақы жоспары бойынша зейнетақы төлемінің жиі бірлесіп жинаған мүлік деп саналатын бөлігі жатқызу кезеңінде (әдетте неке жасасу күнінен жатқызу күніне дейінгі кезеңде) есептелген нақты төлемге тең. Мысалы, тікелей бақылауды белгіленген төлемдері бар зейнетақы жоспарына қолданған кезде бірлесіп жинаған мүлікке енгізілетін зейнетақы жоспары бойынша зейнетақы төлемінің бөлігі, әдетте, неке жасасу күнінен жатқызу күніне дейінгі есептелген төлемнің өсімі, егер ол болса, болады. Егер тікелей бақылау әдісі жоғарыдағы кестеде келтірілген деректерге қолданылған болса, онда неке жасасу күніндегі $580 мөлшеріндегі есептелген төлемді жатқызу күніндегі $4 950 мөлшеріндегі есептелген төлемнен шегеру есептелген төлемнің бірлесіп жинаған мүлік болып табылатын бөлігін берер еді: $4 370.
Балама ретінде тікелей бақылау әдісі сақтандырылған тараптың (жоспарға қатысушының) бекітілген (вестингтелген) есептелген төлеміне қолданылуы мүмкін. Бұл тәсіл кезінде $4 950 мөлшеріндегі бүкіл сома бірлесіп жинаған мүлік болып табылады, өйткені неке жасасу күніндегі бекітілген (вестингтелген) есептелген төлем $0 құрады.
Бөлшек ереже жатқызу әдісі
Бөлшек ереже әдісі зейнетақы жоспары бойынша зейнетақы төлемін зейнетақы жоспары бойынша зейнетақы төлемін бөлшекке көбейту арқылы бөледі. Бөлшек сыйақыға, жарналарға, төлемді есептеуге арналған еңбек өтіліне, жоспарға қатысуға, жұмыспен қамтылуға немесе өзге де тиісті тарихи деректерге негізделуі мүмкін. Алым жатқызу кезеңінде (әдетте неке жасасу күнінен жатқызу күніне дейінгі кезеңде) жинақталған таңдалған көрсеткішке тең. Бөлім зейнетақы жоспары бойынша зейнетақы төлемі табылатын бүкіл кезең ішінде жинақталған таңдалған көрсеткішке тең. Таңдалған көрсеткіш өткен уақыт кезеңі болған кезде, бұл әдіс әдетте «уақыт ережесі» (time rule) деп аталады.
Егер төлемді есептеуге арналған еңбек өтіліне негізделген бөлшек ереже әдісі жоғарыдағы кестедегі деректерге қолданылған болса, онда жатқызу күніндегі $4 950 мөлшеріндегі есептелген төлем (11 ÷ 15) бөлшегіне көбейтілер еді, өйткені сақтандырылған тарап (жоспарға қатысушы) төлем есептелген 15 жылдың 11-інде некеде болды. Есептелген төлемнің бірлесіп жинаған мүлік болып табылатын бөлігі $3 630 құрайды.
Егер бөлшек ереже әдісі сыйақыға негізделген болса, онда бөлшектің алымы неке жасасу күнінен жатқызу күніне дейін табылған сыйақы ($242 250), ал бөлімі сақтандырылған тараптың (жоспарға қатысушының) жұмысқа қабылдану күнінен жатқызу күніне дейін табылған жиынтық сыйақысы ($294 750) болар еді.
$4 950 мөлшеріндегі есептелген төлемді бөлшекке ($242 250 ÷ $294 750) көбейту кезінде есептелген төлемнің бірлесіп жинаған мүлік деп саналатын бөлігі $4 068 құрайды.
Жасқа немесе еңбек өтіліне байланысты төлемдерге арналған жатқызу әдісі
Жатқызудың екі әдісінде де — тікелей бақылау мен бөлшек ереже — жасқа немесе еңбек өтіліне байланысты төлемдерді жатқызуды айқындау қажет. Жасқа немесе еңбек өтіліне байланысты төлемдер — бұл мөлшері немесе жүзеге асыру мерзімдері сақтандырылған тараптың (жоспарға қатысушының) жасына немесе еңбек өтілінің ұзақтығына байланысты болатын төлемдер. Субсидияланған мерзімінен бұрын зейнетақы төлемдері жиі жасқа немесе еңбек өтіліне байланысты болады. Мысалы, зейнетақы жоспары 55 жаста мерзімінен бұрын зейнетке шыққан кезде тиесілі төлем, егер қатысушы кемінде 25 жыл еңбек өтілін өтесе, есептелген төлемнің 100 %-ын, кері жағдайда есептелген төлемнің 50 %-ын құрайды деп көздеуі мүмкін.
Егер сақтандырылған тарап (жоспарға қатысушы) жатқызу күніне төлемге құқық бойынша талаптарды орындамаса, бірақ жоспардың құрылтайшысында (демеушісінде) жұмысын жалғастырса, балама тәсілдер қолжетімді. Бір тәсіл бірлесіп жинаған мүліктен жасқа немесе еңбек өтіліне байланысты, тек сақтандырылған тарап (жоспарға қатысушы) жатқызу күнінен кейін жұмысын жалғастырған жағдайда ғана қолжетімді болатын кез келген төлемді алып тастар еді. Екінші тәсіл сақтандырылған тарап (жоспарға қатысушы) неғұрлым жоғары деңгейдегі төлемдерге құқық туралы шарттарды орындағанға дейін жоспардың құрылтайшысында (демеушісінде) жұмысын жалғастырады деген болжам кезінде осындай төлемдерді бірлесіп жинаған мүлікке енгізер еді. Бұл екі тәсіл айтарлықтай әртүрлі нәтижелер беруі мүмкін. Жоғарыда сипатталған мерзімінен бұрын зейнетке шығу туралы ереже кезінде 25 жыл еңбек өтілі үшін субсидия құнын бірлесіп жинаған мүлікке енгізу зейнетақы жоспары бойынша зейнетақы төлемінің құнын екі есеге арттыруы мүмкін.
Осы мысалдар көрсететіндей, бірлесіп жинаған мүлікке енгізілетін зейнетақы жоспары бойынша зейнетақы төлемдері пайдаланылатын жатқызу әдісіне байланысты елеулі түрде ерекшеленуі мүмкін.
2-қосымша
Талқылауға арналған жобаға түскен пікірлер және оларға берілген жауаптар
Актуарлық практика стандарты № 34 «Отбасылық-құқықтық дауларда зейнетақы жоспары бойынша зейнетақы төлемдеріне қатысты актуарлық практика» осы қайта қаралған редакциясының талқылауға арналған жобасы 2014 жылдың қыркүйегінде, пікірлерді ұсынудың 2015 жылғы 31 қаңтардағы шекті мерзімімен шығарылды. Бес пікір алынды, олардың кейбірі бірнеше пікір білдірушінің атынан, мысалы, фирмалардың немесе комитеттердің атынан ұсынылды. Осы қосымшаның мақсаттары үшін «пікір білдіруші» термині нақты бір пікірмен байланысты бірнеше тұлғаға қатысты болуы мүмкін. Зейнетақы жөніндегі комитет алынған барлық пікірлерді мұқият қарады, ал Актуарлық стандарттар жөніндегі кеңес (ASB) ұсынылатын өзгерістерді тексерді (және, қажет болған жағдайда, өзгертті).
Төменде пікірлерде қамтылған елеулі мәселелер мен проблемалар және олардың әрқайсысына берілген жауаптар жинақы түрде баяндалған.
«Рецензенттер» термині Зейнетақы жөніндегі комитет пен Актуарлық стандарттар жөніндегі кеңесті (ASB) қамтиды. Егер өзгеше көрсетілмесе, төменде пайдаланылатын бөлімдердің нөмірлері мен тақырыптары талқылауға арналған жобаға қатысты.
ЖАЛПЫ ПІКІРЛЕР
Пікір. Бір пікір білдіруші «пайдаланушылар», «тікелей пайдаланушылар» және «ықтимал аудитория» сияқты терминдерді толығырақ түсіндіруді ұсынды әрі отбасылық-құқықтық дау бойынша сот қаулысын орындауға қатысты «болжамды пайдаланушы» термині тар мағынада принципал ретінде (әдетте жоспардың құрылтайшысы (демеушісі)) айқындалуы тиіс екенін көрсетті. Бұл пікір білдіруші сондай-ақ актуарлық бағалауларға қатысты «болжамды пайдаланушы» термині неғұрлым кең түрде түсінілуі тиіс деп есептеді.
Жауап. Рецензенттер актуарлық практика стандартындағы терминология жеткілікті анық деп есептейді, сондықтан өзгерістер енгізген жоқ.
2-БӨЛІМ. АНЫҚТАМАЛАР
2.1 «Актуарлық бағалау» тармағы
Пікір. Бір пікір білдіруші отбасылық-құқықтық даулар бойынша сот қаулылары негізінде төлемдерді бөлуді «актуарлық бағалау» анықтамасынан тікелей алып тастауды ұсынды, ол актуарлық бағалауларға қолданылатын басшылық нұсқаулар қолданылмауы үшін.
Жауап. Рецензенттер 3.3-тармақтың бірінші абзацының соңғы сөйлемі осы тармақтың талаптарын отбасылық-құқықтық дау бойынша сот қаулысын тексеруге немесе орындауға қолдануға қатысты жеткілікті басшылық нұсқаулар береді деп есептейді, сондықтан өзгерістер енгізген жоқ.
2.3 «Жатқызу күні» тармағы
Пікір. Бір пікір білдіруші «неке кезінде табылған төлемдер» деген тұжырымды «бөлуге жататын төлемдер» деп өзгертуді ұсынды, өйткені отбасылық-құқықтық даулар бойынша сот қаулылары неке кезеңінен тыс табылған төлемдерді жатқыза алады әрі жиі мұны жасайды.
Жауап. Рецензенттер пікір білдірушінің алаңдаушылығымен келіседі әрі тұжырымды «некеге жатқызылатын деп саналатын төлемдер» деп сілтеме жасайтындай етіп өзгертті.
2.6 «Жатқызу кезеңі» тармағы
Пікір. Бір пікір білдіруші «неке кезінде табылған төлемдер» деген тұжырымды «бөлуге жататын төлемдер» деп өзгертуді ұсынды, өйткені отбасылық-құқықтық даулар бойынша сот қаулылары неке кезеңінен тыс табылған төлемдерді жатқыза алады әрі жиі мұны жасайды.
Жауап. Рецензенттер пікір білдірушінің алаңдаушылығымен келіседі әрі тұжырымды «некеге жатқызылатын деп саналатын төлемдер» деп сілтеме жасайтындай етіп өзгертті.
2.10 «Отбасы құқығы» тармағы
Пікір. Бір пікір білдіруші некеге дейінгі, некеден кейінгі және өзге де келісімдер отбасы құқығынан басым күшке ие болуы мүмкін екенін көрсетті әрі «өзге де заңды міндетті актілер» деген тұжырымды осындай келісімдерді қамту үшін нақтылауды ұсынды.
Жауап. Рецензенттер өзге де заңды міндетті актілерге қатысты қолданыстағы тұжырым жеткілікті анық деп есептейді, сондықтан өзгерістер енгізген жоқ.
3-БӨЛІМ. МӘСЕЛЕЛЕРДІ ТАЛДАУ ЖӘНЕ ҰСЫНЫЛАТЫН ПРАКТИКАЛАР
3.1 «Жалпы ережелер» тармағы
Пікір. Бір пікір білдіруші «сот қаулысы» (court order) терминін ықтимал жаңылыстыратын деп санады, өйткені стандарт «отбасылық-құқықтық дау бойынша сот қаулысы» терминін айқындайды.
Жауап. Рецензенттер келіседі әрі «сот қаулысы» (court order) терминін стандарттың бүкіл мәтінінде орынды болатын жерде айқындалған «отбасылық-құқықтық дау бойынша сот қаулысы» терминіне өзгертті.
3.2.2 «Кез келген мүдделер қақтығысын ашып көрсету» тармағы
Пікір. Бір пікір білдіруші осы тармақта келтірілген мысал орынды да, анық та емес екенін көрсетті әрі оны жоюды немесе, кем дегенде, өзгертуді сұрады.
Жауап. Рецензенттер келіседі әрі мысалды өзгертті.
3.3 «Актуарлық бағалау» тармағы
Пікір. Бір пікір білдіруші актуарийге жатқызу әдісін таңдау әрқашан қажет емес екенін көрсетті.
Жауап. Рецензенттер келіседі әрі жатқызу әдісін таңдау туралы талаптың алдына «қажет болған жағдайда» деген тұжырымды енгізді.
3.3.3(a) «Тікелей бақылау және бөлшек ереже әдістері» тармағы
Пікір. Бір пікір білдіруші актуарий үшін бекітілген (вестингтелген) төлемдерге қолданылған тікелей бақылау тәсілі негізінде төлемдерді жатқызатын әдісті таңдау өте жиі орынсыз болатынын көрсетті.
Жауап. Рецензенттер келіседі әрі тұжырымды өзгертті.
3.3.4(c) «Аннуитет сатып алу» тармағы
Пікір. Бір пікір білдіруші басшылық нұсқаулар, егер актуарий өз бағалауында аннуитет сатып алу бағасын пайдаланса, аннуитет сатып алу бағасы қолданылатын төлем параметрлерін көрсетуі тиіс деген ереже қамтуы тиіс екенін көрсетті.
Жауап. Рецензенттер келіседі әрі тұжырымды өзгертті.
3.3.4(h) «Сыйақының өсу шкаласы» тармағы
Пікір. Бір пікір білдіруші осы тармақта келтірілген мысал ықтимал жаңылыстыратынын көрсетті әрі оны жоюды ұсынды.
Жауап. Рецензенттер келіседі әрі мысалды жойды. Сонымен қатар, актуарий болашақ сыйақы деңгейлерінің есеп үшін орынды болатынын-болмайтынын айқындауы тиіс екені туралы тұжырым қосылды.
3.3.4(i) «Жеке шот қалдықтарының өсуі» тармағы
Пікір. Бір пікір білдіруші, егер өзге болжам біржақты ақталмаса, болашақ инвестициялық кірістілік туралы болжам ретінде дисконттау мөлшерлемесін пайдалану туралы талапты тым нұсқаушы деп санады.
Жауап. Рецензенттер келіседі әрі тұжырымды оны неғұрлым аз нұсқаушы ете отырып өзгертті.
3.3.5 «Бағалау процесі» тармағы
Пікір. Бір пікір білдіруші осы тармақтың соңғы абзацын жоюды ұсынды. Пікір білдіруші, егер бұл абзац жойылмаса, тұжырымды осы «өзге нәтижені» жалған немесе дұрыс емес нәтиже деп қайта атау керектігін көрсету үшін алмастыру керектігін көрсетті.
Жауап. Рецензенттер пікір білдірушінің алаңдаушылығымен келіседі әрі тұжырымды өзгертті.
3.3.8 «Актуарийдің алдыңғы актуарлық бағалауларымен үйлесімділік» тармағы
Пікір. Бір пікір білдіруші осы тармақты алып тастауды ұсынды, өйткені оның талаптары тым шектеуші болып табылады. Пікір білдіруші балама тұжырымды ұсынды.
Жауап. Рецензенттер қолданыстағы тұжырым тым шектеуші болып табылмайды деп есептейді әрі өзгерістер енгізген жоқ.
3.4.3 «Басқа сарапшымен келіссөздерге қатысу» тармағы
Пікір. Бір пікір білдіруші «келісілмейтін ұстанымдар» деген сөздерді «реттелмеген ұстанымдар» деп алмастыруды ұсынды, өйткені осы тармақтағы сөйлемнің қалған бөлігі ұстанымдардың түптеп келгенде реттелетінін болжады.
Жауап. Рецензенттер келіседі әрі тұжырымды өзгертті.
3.7 «Отбасылық-құқықтық дау бойынша сот қаулысын тексеруге немесе орындауға жәрдемдесу» тармағы
Пікір. Бір пікір білдіруші осы тармақта төлемдердің жоспар құжатынан және отбасылық-құқықтық дау бойынша сот қаулысынан біржақты айқындалатынына көз жеткізу қажеттілігін тікелей атап өту керектігін әрі, егер бұлай болмаса, ашып көрсету керектігін көрсетті.
Жауап. Рецензенттер келіседі әрі тұжырымды өзгертті.
4-БӨЛІМ. ХАБАРЛАМАЛАР ЖӘНЕ АҚПАРАТТЫ АШУ
4.3 «Жалпы ашып көрсетулер» тармағы
Пікір. Бір пікір білдіруші актуарий отбасылық-құқықтық дау бойынша сот қаулысын орындау үшін төлемді есептеуді орындаған кезде актуарийден жоспар ережелерінің жинақы баяндалуын ашып көрсетуді талап етпеу керектігін көрсетті.
Жауап. Рецензенттер келіспейді әрі өзгерістер енгізген жоқ.
4.4 «Актуарлық бағалаудың нәтижелері» тармағы
Пікір. Бір пікір білдіруші 4.4(b) тармағында «жатқызу әдісінің сипаттамасы» деген сөздерден кейін «немесе жатқызылатын төлемдер дереккөзінің» деген тұжырымды енгізуді ұсынды. Басқа пікір білдіруші «жатқызу әдісінің сипаттамасы» деген сөздерден кейін «егер ол болса» деген сөздерді қосуды ұсынды.
Жауап. Рецензенттер қолданыстағы тұжырым жеткілікті анық әрі біржақты деп есептейді, сондықтан өзгерістер енгізген жоқ.
Пікір. Екі пікір білдіруші 4.4(b) тармағында «негіздемені» «қандай да бір негіздемемен» алмастыруды ұсынды.
Жауап. Рецензенттер келіспейді әрі өзгерістер енгізген жоқ.
Пікір. Бір пікір білдіруші 4.4(d) тармағының тұжырымын негіздеменің «қысқаша сипаттамасын» талап ететіндей етіп өзгертуді ұсынды.
Жауап. Рецензенттер келіседі әрі 4.4(d) тармағының тұжырымын негіздеменің қысқаша сипаттамасын талап ететіндей етіп өзгертті.
Пікір. Бір пікір білдіруші 4.4(d) тармағы отбасылық-құқықтық даулар бойынша сот қаулыларын орындау үшін жасалатын есептеулер үшін болжамдардың негіздемесін ұсыну талап етілмейтінін анық көрсетуін ұсынды.
Жауап. Рецензенттер 3.3-тармақта берілген басшылық нұсқаулар осы тұрғыда анық деп есептейді әрі өзгерістер енгізген жоқ.
ҚПА актуарлық практика стандарты № 34-тің соңы.